Fazla Mesai Yerine Serbest Zaman Verilebilir mi? İşçi Kabul Etmek Zorunda mı? İşveren fazla mesai ücreti yerine izin verebilir mi? İşçi serbest zamanı reddedebilir mi? 4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesi kapsamında serbest zaman uygulaması ve işçinin hakları.
Fazla Mesai Ücreti Yerine "İzin (Serbest Zaman)" Verilmesini İşçi Reddedebilir mi?
İşverenler, fazla mesai yapan işçilere ücret ödemek yerine zaman zaman "İzin kullandıracağız.", "Mesaini izin olarak düşeceğiz." şeklinde uygulamalara başvurmaktadır. Özellikle yoğun çalışma dönemlerinden sonra fazla çalışma ücretinin ödenmemesi ve bunun yerine serbest zaman kullandırılması uygulamada sıkça karşılaşılan uyuşmazlıklardan biridir.
Peki işveren tek taraflı olarak fazla mesai ücretini ödemeyip izin kullandırabilir mi? İşçi buna itiraz edebilir mi?
Fazla Çalışma Nedir?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesine göre;
Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma olarak kabul edilir.
Fazla çalışma yapan işçiye her bir saat fazla çalışma karşılığında, normal saatlik ücretinin %50 artırılmış tutarı ödenmelidir.
Bu, işçinin kanundan doğan temel haklarından biridir.
Serbest Zaman Uygulaması Nedir?
İş Kanunu'nun 41. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca işçi isterse fazla çalışma ücreti yerine serbest zaman kullanabilir.
Kanuna göre;
Her 1 saat fazla çalışma karşılığında,
İşçiye 1 saat 30 dakika serbest zaman verilir.
Fazla sürelerle çalışma (45 saatin altında ancak sözleşmeyle belirlenen sürenin üzerindeki çalışmalar) halinde ise her 1 saatlik çalışma karşılığında 1 saat 15 dakika serbest zaman kullandırılır.
İşveren Tek Taraflı Olarak Serbest Zaman Kullandırabilir mi?
Hayır.
Kanun açık şekilde bu hakkın işçiye ait olduğunu düzenlemiştir.
Yani fazla mesai yaptıktan sonra;
"Ücret istemiyorum, izin kullanacağım."
deme hakkı işçiye aittir.
İşveren ise işçinin talebi olmadan;
ücret ödemekten kaçınamaz,
fazla mesaiyi kendiliğinden izne çeviremez,
"Bizim şirkette mesai ücreti ödenmez." diyemez.
Dolayısıyla işçi serbest zaman kullanmayı kabul etmiyorsa, işveren fazla mesai ücretini ödemek zorundadır.
İşçi Serbest Zaman Talep Ederse İşveren Kabul Etmek Zorunda mı?
Evet.
İşçi fazla çalışma ücreti yerine serbest zaman kullanmayı talep ederse, işveren bu talebi kanunda öngörülen esaslara uygun şekilde yerine getirmelidir.
Kanuna göre serbest zaman;
İşçinin ücretinde kesinti yapılmadan,
Altı ay içinde,
İşin veya işyerinin gereklerine uygun olarak,
İş günleri içinde,
kullandırılmalıdır.
Serbest Zaman Yıllık İzinden Düşülebilir mi?
Hayır.
Serbest zaman;
yıllık ücretli izin değildir,
hafta tatili değildir,
ulusal bayram ve genel tatil izni değildir.
Bu nedenle işveren fazla mesai karşılığı verdiği serbest zamanı yıllık izin hesabından mahsup edemez.
Fazla Mesai Ücreti Bordroda Gösterilmiyorsa Ne Olur?
Bazı işverenler;
bordroya fazla mesai yazmamakta,
bunun yerine fiilen izin kullandırdığını ileri sürmektedir.
Ancak serbest zaman uygulamasının kanuna uygun şekilde gerçekleştirildiğinin ispatı işverene aittir.
İşveren bunu ispatlayamazsa işçi fazla mesai ücretini ayrıca talep edebilir.
Fazla Mesai Nasıl İspatlanır?
İşçi fazla çalışmasını;
Puantaj kayıtları,
Parmak izi giriş-çıkış kayıtları,
Kart basma kayıtları,
Kamera kayıtları,
GPS kayıtları,
İş yeri e-postaları,
WhatsApp yazışmaları,
Vardiya listeleri,
Tanık anlatımları,
ile ispat edebilir.
Yargıtay uygulamasında özellikle işveren kayıtları büyük önem taşımaktadır.
Fazla Mesai Ücreti Ödenmezse İşçi Haklı Fesih Yapabilir mi?
Evet.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 24/II-e maddesi uyarınca;
işveren ücreti veya ücret niteliğindeki işçilik alacaklarını kanuna uygun şekilde ödemezse işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.
Fazla mesai ücretlerinin sürekli şekilde eksik veya hiç ödenmemesi de şartların oluşması halinde bu kapsamda değerlendirilebilir.
Haklı fesih halinde işçi;
Kıdem tazminatı,
Fazla mesai alacakları,
Ücret alacakları,
Yıllık izin ücretleri,
Diğer işçilik alacaklarını
talep edebilir.
Yargıtay'ın Yaklaşımı
Yargıtay'ın yerleşik kararlarında;
Fazla çalışma ücretinin kural olarak para ile ödenmesi gerektiği,
Serbest zaman uygulamasının kanundaki şartlara uygun yapılmasının zorunlu olduğu,
İşçinin talebi olmaksızın tek taraflı izin uygulamasına gidilemeyeceği,
Fazla mesainin ispatlanması halinde işçinin ücret alacağını talep edebileceği
kabul edilmektedir.
İşçi Ne Yapmalıdır?
Fazla mesai yapan işçiler;
Çalışma saatlerini kayıt altına almalı,
Bordrolarını dikkatle incelemeli,
Puantaj kayıtlarını saklamalı,
Serbest zaman uygulamasına ilişkin yazışmaları muhafaza etmeli,
Haklı fesih kararı vermeden önce hukuki destek almalıdır.
Sonuç
Fazla mesai karşılığında serbest zaman kullandırılması mümkündür. Ancak bu uygulama işverenin tek taraflı kararıyla değil, işçinin talebi üzerine gerçekleştirilebilir. İşçi serbest zaman kullanmak istemiyorsa, işveren fazla çalışma ücretini kanuna uygun şekilde ödemek zorundadır. Aksi halde işçi, eksik ödenen fazla mesai alacaklarını talep edebilir ve şartların oluşması halinde iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatına hak kazanabilir.
AVUKAT DESTEĞİ İÇİN ULAŞABİLİRSİNİZ
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile geçebilirsiniz.
Yorumlar