Birçok işyerinde artık çalışanlar; performans puanı, hedef sistemi, prim değerlendirmesi ve verimlilik kriterleri üzerinden takip ediliyor. Özellikle kurumsal şirketlerde kullanılan bu sistemler bazen işten çıkarma gerekçesi haline bile gelebiliyor.
Peki işverenin performans puanı sistemi tamamen serbest mi? Düşük performans gerekçesiyle işçi kolayca işten çıkarılabilir mi?Her performans değerlendirmesi hukuka uygun mudur?
Türk İş Hukuku’na göre performans sistemi belirli şartlarla uygulanabilir. Ancak keyfi, subjektif ve baskı amacı taşıyan performans uygulamaları hukuka aykırı kabul edilebilir.
İşveren Performans Sistemi Kurabilir Mi?
Evet.
İşverenin:
iş organizasyonunu yönetme,
verimliliği ölçme,
çalışan performansını değerlendirme
hakkı bulunmaktadır.
4857 sayılı İş Kanunu kapsamında işverenin yönetim hakkı çerçevesinde performans değerlendirme sistemi kurulabilir. Ancak bu sistemin:
objektif,
ölçülebilir,
şeffaf,
eşitlik ilkesine uygun
olması gerekir.
Hangi Performans Sistemleri Hukuka Aykırı Olabilir?
Aşağıdaki durumlarda performans sistemi hukuka aykırı hale gelebilir:
❌ Keyfi puanlama yapılması
Kişisel husumetle düşük not verilmesi
❌ Ölçülemeyen kriterler kullanılması
“Yeterince enerjik değil”, “bize uygun değil” gibi soyut değerlendirmeler
❌ İşçiye savunma hakkı verilmemesi
❌ Çalışanlar arasında ayrımcılık yapılması
❌ Mobbing amacıyla performans baskısı kurulması
❌ Gerçek dışı hedefler belirlenmesi
Özellikle performans sistemi üzerinden işçiyi istifaya zorlamak uygulamada sık karşılaşılan hukuka aykırı yöntemlerden biridir.
Düşük Performans İşten Çıkarma Sebebi Mi?
Evet, bazı durumlarda olabilir.
Ancak Yargıtay’a göre düşük performans nedeniyle fesih yapılabilmesi için işverenin bazı şartları yerine getirmesi gerekir.
Yargıtay’a Göre Geçerli Performans Feshi Şartları
Yargıtay kararlarına göre işverenin:
✅ Objektif performans kriterleri belirlemesi
✅ İşçiye hedefleri önceden bildirmesi
✅ Performans düşüklüğünü somut verilerle ispatlaması
✅ İşçiye kendisini geliştirme fırsatı vermesi
✅ Savunma alması
✅ Performans düşüklüğünün süreklilik göstermesi
gerekir.
Bir işçinin yalnızca:
tek bir düşük puan,
yönetici yorumu,
subjektif değerlendirme
nedeniyle işten çıkarılması çoğu zaman hukuka uygun kabul edilmez.
İşveren Performans Baskısıyla İstifaya Zorlayabilir Mi?
Hayır.
Bazı işverenler:
sürekli düşük puan verme,
toplantılarda küçük düşürme,
gerçek dışı hedef koyma,
prim kesme,
görev azaltma
gibi yöntemlerle çalışanı istifaya zorlamaktadır.
Bu durum mobbing olarak değerlendirilebilir.
İşçi:
manevi tazminat,
kıdem tazminatı,
işe iade
haklarına sahip olabilir.
İşçi Ne Yapmalı?
Performans baskısı yaşayan işçi:
📌 Yazılı kayıtları saklamalı
Mail, performans raporları, mesajlar önemli delildir.
📌 Savunmaları dikkatli vermeli
İmzalanan belgeler ileride davada kullanılabilir.
📌 Haksız puanlamalara yazılı itiraz etmeli
📌 Arabuluculuk ve dava sürecini başlatmalı
Özellikle istifa baskısı varsa süreç profesyonel yönetilmelidir.
Performans Nedeniyle İşten Çıkarılan İşçi Tazminat Alabilir Mi?
Eğer fesih:
geçerli nedene dayanmıyorsa,
performans sistemi hukuka aykırıysa,
savunma alınmadıysa,
işçi:
işe iade davası açabilir,
kıdem tazminatı,
ihbar tazminatı,
boşta geçen süre ücreti
talep edebilir.
Sonuç
İşveren performans sistemi kurabilir; ancak bu sistem sınırsız bir yetki değildir. Performans değerlendirmeleri objektif, ölçülebilir ve dürüstlük kuralına uygun olmalıdır.
Çalışanı baskı altına almak, yıldırmak veya tazminatsız şekilde işten çıkarmak amacıyla kullanılan performans sistemleri hukuka aykırı sonuçlar doğurabilir.
Özellikle performans düşüklüğü gerekçesiyle yapılan fesihlerde:
delillerin incelenmesi,
savunma süreçleri,
performans kayıtlarının değerlendirilmesi
büyük önem taşır.
İş Hukuku Sürecinde Avukat Desteğinin Önemi
Performans feshi, mobbing, işe iade davaları, kıdem tazminatı ve işçilik alacakları teknik hukuki değerlendirme gerektirir.
Yanlış atılan adımlar ciddi hak kayıplarına yol açabileceğinden sürecin profesyonel şekilde yürütülmesi önemlidir.
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile iletişime geçebilirsiniz.
Yorumlar