İşçi Ücretsiz İzni Kabul Etmek Zorunda mı?
Ekonomik krizler, iş yoğunluğunun azalması veya şirket politikaları nedeniyle birçok işveren çalışanlarını “ücretsiz izne” çıkarmaya çalışmaktadır. Ancak uygulamada en çok merak edilen konu şudur:
İşveren işçiyi tek taraflı ücretsiz izne çıkarabilir mi? İşçi ücretsiz izni kabul etmek zorunda mı? Ücretsiz izni kabul etmeyen işçi işten çıkarılabilir mi?
Bu soruların cevabı İş Kanunu, Yargıtay kararları ve somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmektedir.
Ücretsiz İzin Nedir?
Ücretsiz izin; işçinin belirli bir süre çalışmaması ve bu süre boyunca ücret almaması anlamına gelir.
Bu süreçte;
İşçi fiilen çalışmaz,
İşveren ücret ödemez,
Çalışma ilişkisi tamamen sona ermez.
Ancak ücretsiz izin uygulaması işçinin temel haklarını doğrudan etkilediği için sıkı kurallara tabidir.
İşveren İşçiyi Tek Taraflı Ücretsiz İzne Çıkarabilir Mi?
Kural olarak hayır.
4857 sayılı İş Kanunu’na göre çalışma koşullarında esaslı değişiklik niteliği taşıyan uygulamalar işçinin açık rızası olmadan yapılamaz.
Ücretsiz izin de ücretin ve çalışma düzeninin değişmesi anlamına geldiğinden, işçinin onayı olmadan tek taraflı uygulanamaz.
İşverenin;
“Yarın ücretsiz izindesin”
“İmzalamazsan çıkışını veririz”
“Mecburen kabul edeceksin”
şeklindeki baskıları her zaman hukuka uygun kabul edilmez.
İş Kanunu Ne Diyor?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesi:
“İşveren çalışma koşullarında esaslı değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir.”
Kanuna göre işçi bu değişikliği 6 iş günü içinde yazılı olarak kabul etmezse değişiklik işçiyi bağlamaz.
Dolayısıyla ücretsiz izin dayatması her durumda geçerli değildir.
İşçi Ücretsiz İzni Kabul Etmezse Ne Olur?
İşçi ücretsiz izni kabul etmek zorunda değildir.
Bu durumda işveren;
İşçiyi çalıştırmaya devam etmeli,
veya
Geçerli bir fesih nedeni varsa hukuki prosedüre uygun hareket etmelidir.
Sırf ücretsiz izni kabul etmedi diye işçinin cezalandırılması hukuka aykırı sonuçlar doğurabilir.
Ücretsiz İzne Zorlanan İşçi Ne Yapabilir?
İşçi;
✅ Yazılı onay vermeyebilir
✅ Noter ihtarnamesi gönderebilir
✅ Arabuluculuk başvurusu yapabilir
✅ Haklı nedenle fesih hakkını değerlendirebilir
✅ Kıdem tazminatı talep edebilir
Özellikle uzun süre maaş ödenmeden bekletilmek işçi açısından ciddi mağduriyet yaratmaktadır.
Ücretsiz İzin Süresinde Sigorta Yatar mı?
Ücretsiz izin döneminde çoğu zaman ücret ödenmediği için SGK primi de yatırılmaz.
Bu durum;
Emeklilik gün sayısını,
Sağlık güvencesini,
Sosyal güvenlik haklarını
etkileyebilir.
Bu nedenle ücretsiz izin süresi işçi bakımından ciddi sonuçlar doğurur.
Pandemi Dönemindeki Ücretsiz İzin Uygulaması Farklı mıydı?
COVID-19 döneminde geçici yasal düzenlemelerle işverenlere belirli sürelerle ücretsiz izin yetkisi verilmişti.
Ancak bu düzenlemeler geçici nitelikteydi.
Günümüzde genel kural yeniden geçerlidir:
👉 İşçinin rızası olmadan ücretsiz izin uygulaması sınırsız şekilde yapılamaz.
Ücretsiz İzin Mobbing Aracı Olarak Kullanılabilir Mi?
Bazı işverenler ücretsiz izni;
İşçiyi istifaya zorlamak,
Psikolojik baskı kurmak,
Maaş yükünden kurtulmak
amacıyla kullanabilmektedir.
Özellikle;
Sürekli ücretsiz izin tehdidi,
Belirsiz süre bekletme,
Maaşsız bırakma
durumları mobbing iddialarına neden olabilir.
Yargıtay uygulamalarında işçinin ekonomik olarak baskı altına alınması dikkatle değerlendirilmektedir.
Haklı Nedenle Fesih Hakkı Doğar mı?
Bazı durumlarda evet.
Özellikle;
Uzun süre ücretsiz izinde bırakılma,
Ücret ödenmemesi,
Fiilen çalıştırmama,
Belirsiz bekletme
durumlarında işçi haklı nedenle fesih hakkını kullanabilir.
Bu durumda kıdem tazminatı talep edilmesi gündeme gelebilir.
İşverenler Nelere Dikkat Etmeli?
İşverenlerin;
✅ Ücretsiz izin için yazılı onay alması
✅ Süreci açık şekilde bildirmesi
✅ İşçiyi baskı altına almaması
✅ Eşit davranma ilkesine uygun hareket etmesi
✅ Kayıtları düzgün tutması
gerekmektedir.
Aksi halde ciddi işçilik alacakları ve tazminat sorumluluğu doğabilir.
Sonuç
Ücretsiz izin uygulaması işverenin sınırsız takdir yetkisine sahip olduğu bir alan değildir. İşçinin açık rızası olmadan yapılan ücretsiz izin dayatmaları hukuka aykırı sonuçlar doğurabilir.
Her somut olay kendi içinde değerlendirilmelidir. Özellikle ücretsiz izin nedeniyle maaş kaybı yaşayan, baskıya maruz kalan veya işten çıkarılan işçilerin profesyonel hukuki destek alması hak kayıplarının önüne geçilmesi açısından büyük önem taşır.
Ücretsiz izin, işçilik alacakları, kıdem tazminatı ve haksız fesih süreçleri hakkında detaylı hukuki destek için Avukat Ferhat Ayhan ile iletişime geçebilirsiniz.
Yorumlar