İşçi Kendi İsteğiyle Fazla Mesai Yapmak İsterse İşverenin Onayı Gerekir mi?
İşçi kendi rızasıyla fazla mesai yapabilir mi? İşverenin onayı olmadan yapılan fazla çalışma ücret doğurur mu? İş Kanunu ve Yargıtay uygulaması hakkında detaylı bilgi.
İşçinin Kendi Rızasıyla Fazla Mesai Yapmak İstemesi Durumunda İşverenin Onayı Şart mıdır?
Bazı işçiler daha fazla gelir elde etmek amacıyla mesai saatleri dışında çalışmak isterken, bazı durumlarda ise işlerini yetiştirebilmek için kendi istekleriyle işyerinde kalmaktadır. Bu durumda akla şu soru gelmektedir:
İşçi kendi isteğiyle fazla mesai yaparsa bunun ücretini talep edebilir mi? İşverenin buna onay vermesi gerekir mi?
İş hukukunda fazla çalışma yalnızca işçinin rızasına değil, işverenin bilgisi, talimatı veya en azından zımni kabulüne bağlı olarak değerlendirilmektedir.
Fazla Çalışma Nedir?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesi uyarınca;
Haftalık 45 saati aşan çalışmalar, kural olarak fazla çalışma sayılır.
Fazla çalışma yapan işçiye, her fazla çalışma saati için normal saat ücretinin %50 artırılmış tutarı ödenmelidir.
İşçi Tek Başına Fazla Mesai Yapmaya Karar Verebilir mi?
Hayır.
İşçi, yalnızca kendi isteğiyle işyerinde kalarak işvereni otomatik olarak fazla mesai ücreti ödeme yükümlülüğü altına sokamaz.
Çünkü fazla çalışma, işverenin iş organizasyonu kapsamında yapılan bir çalışmadır.
İşverenin;
Açık talimatı,
Bilgisi,
Onayı,
Sessiz kalarak çalışmayı kabul etmesi (zımni onay),
gibi unsurlar önem taşır.
İşverenin Bilgisi Dahilinde Yapılan Çalışmalar
İşveren;
İşçinin sürekli geç çıktığını biliyor,
Amirleri bunu görüyor,
İş teslim tarihleri nedeniyle fazla çalışmayı fiilen teşvik ediyor,
Fazla çalışmayı engellemiyor,
ise daha sonra "Ben talimat vermedim." savunması her zaman kabul edilmeyebilir.
Yargıtay uygulamasında fiili çalışma düzeni esas alınmaktadır.
İşveren Açıkça Yasaklamasına Rağmen İşçi Kalırsa
İşveren;
Fazla mesai yapılmasını yasaklamış,
Mesai bitiminde çıkış yapılmasını istemiş,
Bu konuda denetim uygulamış,
olmasına rağmen işçi tamamen kendi tercihiyle işyerinde kalıyorsa, bu çalışmaların fazla mesai olarak kabul edilmemesi mümkündür.
Ancak bu durumun gerçekten böyle olup olmadığı somut delillerle değerlendirilir.
Fazla Mesai İçin İşçinin Yazılı Onayı Gerekli midir?
Evet.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesi ve İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği uyarınca, işçiden fazla çalışma için yazılı onay alınması gerekir.
Bu onay, işçinin fazla çalışma yapmayı kabul ettiğini gösterir.
Ancak işçinin yazılı onay vermiş olması, işverenin sınırsız şekilde fazla çalışma yaptırabileceği anlamına gelmez.
Aynı şekilde yazılı onayın bulunmaması da her durumda yapılan fazla çalışmanın ücretinin ödenmeyeceği sonucunu doğurmaz. İşçi fiilen çalışmışsa, bunun karşılığını talep edebilir.
Fazla Çalışma Nasıl İspatlanır?
İşçi;
Kart basma kayıtları,
Puantaj çizelgeleri,
Kamera kayıtları,
Bilgisayar giriş-çıkış kayıtları,
E-posta trafiği,
WhatsApp yazışmaları,
Görev listeleri,
Tanık beyanları,
ile fazla çalışmayı ve bu çalışmanın işverenin bilgisi dahilinde yapıldığını ispat edebilir.
İşveren Ücret Ödemezse İşçi Ne Yapabilir?
Fazla çalışmasının karşılığı ödenmeyen işçi;
Fazla çalışma alacağı talep edebilir.
Zorunlu arabuluculuk yoluna başvurabilir.
İş Mahkemesinde dava açabilir.
Şartları oluştuğunda haklı nedenle fesih hakkını değerlendirebilir.
Her somut olay kendi delilleriyle birlikte incelenmelidir.
Yargıtay'ın Yaklaşımı
Yargıtay'ın yerleşik kararlarında;
Fazla çalışmanın işverenin bilgisi veya talimatı kapsamında yapılmasının önemli olduğu,
İşçinin tamamen kendi inisiyatifiyle yaptığı çalışmaların her zaman fazla çalışma sayılmayacağı,
İşverenin fiili çalışma düzeninden haberdar olması halinde ücret sorumluluğunun doğabileceği,
Çalışma sürelerinin somut delillerle belirlenmesi gerektiği
kabul edilmektedir.
İşçi Hak Kaybı Yaşamamak İçin Ne Yapmalıdır?
Fazla çalışma yapan işçiler;
Gerçek çalışma saatlerini kayıt altına almalıdır.
Amirlerinden gelen çalışma talimatlarını saklamalıdır.
E-posta ve mesaj kayıtlarını muhafaza etmelidir.
Giriş-çıkış kayıtlarını kontrol etmelidir.
Hak kaybı oluşmadan hukuki destek almalıdır.
Sonuç
İşçinin yalnızca kendi isteğiyle işyerinde kalması, her zaman fazla çalışma ücreti hakkı doğurmaz. Fazla mesainin ücretlendirilmesi için çalışmanın işverenin talimatı, bilgisi veya en azından zımni onayı kapsamında yapılması önem taşır. Buna karşılık işverenin bilgisi dahilinde yapılan ve işin gereği olan fazla çalışmaların karşılığı mutlaka ödenmelidir. İşveren, "Talimat vermedim." savunmasıyla fiilen yaptırdığı çalışmanın ücretinden kaçınamaz.
AVUKAT DESTEĞİ İÇİN ULAŞABİLİRSİNİZ
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile geçebilirsiniz.
Yorumlar