BEYAZ YAKALI İÇİN İŞÇİ HAKLARI REHBERİ

Günümüzde beyaz yakalılar; ofis çalışanları, uzmanlar, mühendisler, yönetici adayları, muhasebe-finans çalışanları, çağrı merkezi personelleri ve teknoloji sektöründe çalışan birçok kişiyi kapsayan geniş bir gruptur. Yoğun iş temposu, performans baskısı, fazla mesai, mobbing, prim sistemi ve gizli rekabet yasaklarıyla birlikte iş hukuku sorunları da giderek artmaktadır.

Beyaz yakalı çalışanların en çok merak ettiği konular arasında fazla mesai ücreti, mobbing, performans düşüklüğü nedeniyle fesih, psikolojik taciz, izin hakları, evden çalışma düzeni, SGK eksik prim, yan hakların kesilmesi, rekabet yasağı gibi birçok başlık bulunmaktadır.

Bu rehberde tüm haklar açık ve anlaşılır şekilde ele alınmıştır.

1. Beyaz Yakalı Kimdir? İş Kanunu’na Göre Statüleri Nedir?

Hukuken “beyaz yaka” diye ayrı bir tanım yoktur. Ancak İş Kanunu açısından beyaz yakalıların çoğu:

4857 sayılı İş Kanunu’na tabi işçi

1. Ücret karşılığı çalışan

2. İşverene bağımlı olarak görev yapan

kişilerdir.

Yani mühendis de, muhasebeci de, bankacı da, grafik tasarımcı da, çağrı merkezi çalışanı da aslında “işçi” statüsündedir.

Bu nedenle İş Kanunu’ndaki tüm haklardan yararlanırlar.

2. Beyaz Yakalıların Temel Hakları

Bu bölüm beyaz yakalı çalışanların en çok ihlal edilen haklarını içerir.

1) Fazla Mesai Ücreti

Beyaz yakalıların en çok şikayet ettiği konu fazla mesai ücretidir.

Temel kurallar:

• Haftalık 45 saatin üzeri fazla mesai sayılır.

• Fazla mesai ücreti %50 zamlı ödenir.

• “Fazla mesai yoktur” imzası geçersizdir.

• “Ücrete dâhildir” ibaresi ancak yıllık 270 saate kadar geçerlidir.

• Mesai karşılığı izin kullandırmak ancak işçinin rızasıyla olur.

2) Yıllık İzin Hakkı

Beyaz yakalı yıllık izin hakkını kaybedemez.

Kıdem süresine göre:

1. 1–5 yıl arası: 14 gün

2. 5–15 yıl arası: 20 gün

3. 15 yıl üstü: 26 gün

İzin parası ancak iş sözleşmesi sona erdiğinde ödenir.

3) İşyerinde Mobbing (Psikolojik Taciz)

Mobbing beyaz yakalılarda çok yaygındır.

Mobbing örnekleri:

• Sürekli aşağılanma

• İşin engellenmesi

• Grup dışına itme

• Aşırı iş yükü verme

• Sürekli performans baskısı

• Hakaret içeren mesajlar/mailler

İşçi bu durumda:

• Noter ihtarnamesi çekebilir

• Delil toplayabilir

• Arabuluculuk başvurusu yapabilir

• Manevi tazminat davası açabilir

• Haklı nedenle fesih yapabilir

4) Home Office / Hibrit Çalışma Hakları

Pandemi sonrası birçok beyaz yakalı uzaktan çalışıyor.

Uzaktan çalışmada işveren:

• Ekipmanı sağlamak zorunda

• Çalışma saatlerini net bildirmek zorunda

• Yemek kartı, yol yardımı gibi yan hakları kesemez

• Mesai takibini düzgün yapmak zorundadır

• “Evden çalışıyorsun, yol-yemek kesiyoruz” uygulaması hukuka aykırıdır.

5) Performans Düşüklüğü Nedeniyle İşten Çıkarma

En çok kötüye kullanılan yöntemlerden biridir.

Performans feshi geçerli olması için:

• Gerçek performans sistemi olmalı

• Objektif kriterler bulunmalı

• Çalışana uyarı yapılmış olmalı

• Performans iyileştirme süreci uygulanmalı

• Aksi hâlde fesih geçersizdir ve işçi işe iade davası açabilir.

6) Prim, Bonus, İkramiye Hakları

Beyaz yakalı çalışanlara sıkça prim vaat edilir ancak ödenmez.

Yargıtay’a göre:

• Düzenli verilen prim, ücretin parçasıdır

• Ödenmediğinde işçi dava açabilir

• “Şirket politikası değişti, prim yok” denilemez

7) SGK Primlerinin Eksik Yatırılması

Maaşın bir kısmı elden veriliyorsa işçi şunları yapabilir:

• SGK’ya şikâyet

• Prim düzeltme talebi

• Noter ihtarı

• Dava

Haklı nedenle fesih + kıdem tazminatı Beyaz Yakalıların Haklı Nedenle Fesih Hakkı (Kıdem Tazminatı ile)

• Beyaz yakalı işçi şu durumlarda hemen istifa edip kıdem tazminatını alabilir:

• Ücretin eksik ödenmesi

• Fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi

• Mobbing

• Hakaret

• Sağlığa zararlı çalışma koşulları

• SGK priminin eksik yatırılması

• İşverenin hileli davranışları

• Tatil günlerinde çalıştırıp karşılığı vermemek

Beyaz Yakalı İçin DELİL ÖNERİLERİ (En Etkili Olanlar)

• WhatsApp / Slack / Teams mesajları

• E-posta yazışmaları

• Toplantı saatleri / görev kayıtları

• Mesai çizelgesi

• Tanıklar

• GPS / giriş çıkış kayıtları

• Şirket portalı görev dağılımları

• Performans raporları

Bunlar iş mahkemelerinde en çok kabul edilen delillerdir.