Fabrika İşçisi İçin Hukuk Rehberi

Türkiye’de milyonlarca fabrika işçisi; üretim, montaj, paketleme, makine operatörlüğü ve ağır sanayi işlerinde çalışmaktadır. Ancak işçilerin büyük kısmı iş kanunundan doğan haklarını tam olarak bilmediği için hak kaybı yaşamakta, kimi zaman kıdem tazminatını, fazla mesaisini, izin haklarını veya iş güvenliği korumasını alamamaktadır.

Bu rehber 2025 yılı mevzuatına göre hazırlanmış olup, fabrika işçilerinin fazla mesai, puantaj, iş kazası, SGK, yıllık izin, vardiya düzeni, mobbing, işten çıkış gibi temel konularda tüm haklarını eksiksiz anlatır.

1. Fabrika İşçisinin Temel Hakları

Fabrika işçileri 4857 Sayılı İş Kanunu ve Sosyal Güvenlik Kanunu kapsamındadır.Bu nedenle aşağıdaki hakların tamamı geçerlidir:

1) Hafta 45 saat çalışma sınırı

Türkiye’de yasal çalışma süresi haftada 45 saattir.Üretim sektöründe genelde vardiya sistemi olduğu için işverenler 12 saatlik vardiyalara yönelir.

2) Fazla Mesai Ücreti (En Yaygın Sorun)

Fabrika işçilerine en çok ödenmeyen haktır.

Fazla çalışma ücreti:

• Normal saatlik ücretin %50 zamlısı

• Hafta tatilinde çalışma → %100 zamlı

• Resmî tatilde çalışma → %100 zamlı

“Fazla mesai yoktur” imzası geçersizdir.İmzalı puantajlar, giriş–çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri, WhatsApp mesajları delildir.

3) Yıllık İzin Hakkı (Kesilemez ve Vazgeçilemez)

Kıdeme göre yıllık izin süresi:

• 1–5 yıl → 14 gün

• 5–15 yıl → 20 gün

• 15 yıl üzeri → 26 gün

İzin yerine para verilmez.Sadece işten ayrılırken izin ücreti ödenir.

4) SGK Primlerinin Eksik Yatırılması

Fabrikada çok sık görülür:

• Asgari ücret üzerinden gösterme

• Fazla mesaiyi primden kaçırma

• Yol-yemek ödemelerini göstermeme

İşçi şunları yapabilir:

• SGK’ya şikâyet

• E-Devlet → Hizmet dökümü kontrol

• İşverene noter ihtarı

• Arabuluculuk sonrası dava

• Haklı nedenle fesih + kıdem tazminatı

5) Vardiya Sistemi ve Dinlenme Hakları

Fabrikada dinlenme (mola) süreleri:

• 4 saat çalışmada → 15 dakika

• 7.5 saat üstü çalışmada → 30 dakika

Bu süreler çalışma süresinden düşülür.Mola kullandırılmıyorsa işçi haklıdır.

6) İş Güvenliği Ekipmanları Zorunludur

İşveren şu ekipmanları ücretsiz sağlamak zorundadır:

• Baret

• Eldiven

• Gözlük

• Çelik burunlu ayakkabı

• Kulaklık

• Toz maskesi

• Ateşe dayanıklı kıyafet (gerekiyorsa)

“Yevmiyenden kesiyorum” demek yasadışıdır.

7) Ağır İşlerde Sağlık Raporu Şarttır

Fabrikada şu işler için sağlık raporu zorunludur:

• Kimyasal üretim

• Metal işleme

• Boya–kaplama

• Yük kaldırma

• Gürültülü işler

Rapor yoksa işçi çalıştırılamaz.

8) Mobbing (Psikolojik Taciz)

Fabrikada sık görülen mobbing türleri:

• Sürekli bağırma

• Gruplar arası dışlama

• “Hızlandıramıyorsan git!” baskısı

• Sürekli vardiya cezası

• İzin engelleme

• Hakaret

Mobbing tazminat sebebidir.

Fabrika İşçilerinde En Yaygın 10 Hak İhlali

1. Fazla mesai ücretinin ödenmemesi

2. Eksik SGK primi

3. Ağır işte sağlık raporsuz çalışma

4. İşçinin molaya çıkmasının engellenmesi

5. İş güvenliği ekipmanı verilmemesi

6. İş kazasının gizlenmesi

7. Yıllık izinlerin kullandırılmaması

8. Vardiya değişikliğinin sürekli ceza amaçlı yapılması

9. Maaşın bir kısmının elden ödenmesi

10. Usulsüz devamsızlık tutanaklarıyla işten çıkarma

3. Fabrika İşçisinin Haklı Nedenle İşten Ayrılması (Kıdem Tazminatı ile)

İşçi şu durumlarda hemen ayrılıp kıdem tazminatını alabilir:

• Maaşın eksik veya geç ödenmesi

• Fazla mesai ücretinin ödenmemesi

• SGK priminin düşük yatırılması

• İş kazası sonrası önlem alınmaması

• Ağır çalışma ve mobbing

• İş güvenliği ekipmanı verilmemesi

Bu durumda işçi:

• Noter ihtarı gönderir

• Haklı fesih yapar

• Kıdem tazminatı talep eder

• Gerekirse dava açar

4. Fabrika İşçisinde İş Kazası ve Haklar

İş kazası sayılan durumlar:

• Makine sıkışması

• Düşme

• Elektrik çarpması

• Kimyasal yanık

• İşe gidiş–gelişte kaza

• Üretim hatasında kesilme

İş kazasında işçi:

• Geçici iş göremezlik ödeneği alır

• Sürekli iş göremezlik maaşı alabilir

• İşverene karşı tazminat davası açabilir

• SGK, işverene rücu edebilir (işçinin sorumluluğu yoktur)

5. Fabrika İşçisinin Delil Toplama Rehberi

En güçlü deliller:

• Vardiya çizelgeleri

• Parmak izi giriş–çıkış kayıtları

• Kamera kayıtları

• WhatsApp / Telegram yazışmaları

• Tanık beyanı

• Maaş bordro farkları

• Puantaj kayıtları

• İş kazası tutanakları

6. Sık Sorulan Sorular

✔ Fabrika işçisi fazla mesaiyi reddedebilir mi?

Evet. Zorla fazla mesai yaptırmak yasaktır.

✔ Puantaj sahte tutuluyorsa ne yapabilirim?

Gerçek çalışma saatleri tanıklar ve mesajlarla ispatlanabilir.

✔ Üretimde işçi eksik diye sürekli fazla mesai yaptırıyorlar, bu yasal mı?

Hayır. Fazla mesai gönüllülük esaslıdır.

✔ Yemek molası verilmezse ne olur?

İşçi haklıdır; tazminat davası açılabilir.

✔ İş kazasında tazminat nasıl hesaplanır?

SGK raporu + iş gücü kaybı + kusur oranı ile hesaplanır.

• fabrika işçisi hakları 2025

• işçi fazla mesai hakkı

• iş kazası tazminatı

• SGK primi eksik yatırılması

• fabrika işçisi mobbing

• vardiya işçisi hakları

• üretim işçisi yasal hakları

• iş güvenliği hakları

• fabrika işçisi yıllık izin

• kıdem tazminatı hakları