İşçi kendi isteğiyle fazla mesai yapabilir mi? İşverenin onayı olmadan yapılan fazla çalışma ücret doğurur mu? İş Kanunu, Yargıtay kararları ve fazla mesai şartları hakkında detaylı bilgi.
İşçi Kendi Rızasıyla Fazla Mesai Yapmak İsterse İşverenin Onayı Şart mıdır?
İşçinin Kendi Rızasıyla Fazla Mesai Yapmak İstemesi Durumunda İşverenin Onayı Şart mıdır?
Uygulamada bazı işçiler daha fazla gelir elde etmek amacıyla mesaiye kalmak isterken, bazıları ise işlerini yetiştirebilmek için mesai bitiminden sonra da çalışmaya devam etmektedir. Bu durumda en sık sorulan sorulardan biri şudur:
"Ben kendi isteğimle fazla çalıştım. İşveren bu çalışmanın ücretini ödemek zorunda mı?"
İş hukukunda bu sorunun cevabı yalnızca işçinin isteğine bağlı değildir. Fazla çalışmanın hukuken geçerli sayılabilmesi ve ücret hakkı doğurabilmesi için işverenin talimatı, bilgisi veya en azından zımni onayı büyük önem taşımaktadır.
Fazla Çalışma Nedir?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesi uyarınca;
Haftalık 45 saati aşan çalışmalar, kural olarak fazla çalışma sayılır.
Fazla çalışma yapan işçiye, her bir fazla çalışma saati için normal saat ücretinin %50 zamlı ödenmesi gerekir.
İşçi Tek Başına Fazla Mesai Yapmaya Karar Verebilir mi?
Hayır.
İşçi yalnızca kendi kararıyla işyerinde daha uzun süre kalarak işvereni otomatik olarak fazla mesai ücreti ödeme yükümlülüğü altına sokamaz.
Çünkü fazla çalışma;
İşverenin iş organizasyonu kapsamında yapılmalı,
İşveren tarafından istenmeli veya kabul edilmeli,
En azından işverenin bilgisi dahilinde gerçekleşmelidir.
İşverenin Açık veya Zımni Onayı Neden Önemlidir?
İşveren;
Fazla çalışmayı açıkça talep etmiş olabilir.
Amirler işçiye mesaiye kalması yönünde talimat vermiş olabilir.
İşveren, işçinin sürekli geç çıktığını bildiği halde buna ses çıkarmıyor olabilir.
İş yükü nedeniyle fazla çalışmayı fiilen zorunlu hâle getirmiş olabilir.
Bu gibi durumlarda işverenin zımni onayının bulunduğu kabul edilebilir ve yapılan çalışmalar fazla mesai olarak değerlendirilebilir.
İşveren Fazla Mesaiyi Yasaklamışsa Ne Olur?
Eğer işveren;
Fazla çalışma yapılmasını açıkça yasaklamış,
Mesai bitiminde çıkış yapılmasını istemiş,
Bu konuda etkin denetim uygulamış,
olmasına rağmen işçi tamamen kendi iradesiyle işyerinde kalıyorsa, bu sürelerin fazla çalışma olarak kabul edilmemesi mümkündür.
Ancak mahkemeler yalnızca yazılı yasağa değil, işyerindeki fiili uygulamaya da bakmaktadır.
Örneğin işveren kâğıt üzerinde fazla mesaiyi yasaklayıp, fiilen çalışanlardan iş yetiştirmelerini bekliyorsa farklı bir değerlendirme yapılabilir.
Fazla Mesai İçin İşçinin Yazılı Onayı Gerekli midir?
Evet.
İş Kanunu'na İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği uyarınca işçiden fazla çalışma için yazılı onay alınması gerekir.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta vardır.
Bu yazılı onay;
İşverenin fazla çalışma yaptırabilmesi için gereken şartlardan biridir.
İşçinin gerçekten yaptığı fazla çalışmanın ücretini ortadan kaldırmaz.
Yani işçi fiilen fazla çalıştırılmışsa, yalnızca yazılı onay alınmamış olması nedeniyle fazla çalışma ücreti ortadan kalkmaz.
Fazla Mesai Nasıl İspatlanır?
İşçi;
Kart basma kayıtları,
Parmak izi sistemleri,
Puantaj çizelgeleri,
Kamera kayıtları,
Bilgisayar giriş-çıkış logları,
Şirket e-postaları,
WhatsApp yazışmaları,
Görev listeleri,
Tanık anlatımları,
ile fazla çalışmayı ve bunun işverenin bilgisi dahilinde yapıldığını ispat edebilir.
İşveren Ücret Ödemezse İşçi Ne Yapabilir?
Fazla çalışma ücretini alamayan işçi;
Zorunlu arabuluculuğa başvurabilir.
İş Mahkemesinde fazla çalışma alacağı davası açabilir.
Ücretin ödenmemesi sürekli hâle gelmişse, şartların oluşması durumunda 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24/II-e maddesi kapsamında haklı nedenle iş sözleşmesini feshederek kıdem tazminatını talep edebilir.
Yargıtay'ın Yaklaşımı
Yargıtay'ın yerleşik kararlarında;
Fazla çalışmanın işverenin bilgisi veya talimatı kapsamında yapılmasının esas olduğu,
İşverenin bilgisi dahilinde sürekli yapılan çalışmaların fazla mesai sayılabileceği,
Sadece işçinin kişisel tercihiyle yaptığı çalışmaların her zaman ücret hakkı doğurmayacağı,
Fiili çalışma düzeni ve işyerindeki uygulamanın dikkate alınması gerektiği
kabul edilmektedir.
İşçi Hak Kaybı Yaşamamak İçin Ne Yapmalıdır?
Fazla çalışma yapan işçiler;
Gerçek çalışma saatlerini kayıt altına almalıdır.
Giriş-çıkış kayıtlarını saklamalıdır.
Amirlerden gelen yazılı talimatları muhafaza etmelidir.
Fazla çalışma yaptığını gösteren dijital kayıtları silmemelidir.
Hukuki süreç başlamadan önce uzman görüşü almalıdır.
Sonuç
İşçinin kendi isteğiyle fazla mesai yapmak istemesi, tek başına fazla çalışma ücreti hakkı doğurmaz. Fazla çalışmanın hukuken geçerli sayılması için işverenin bu çalışmayı istemesi, bilmesi veya en azından zımnen kabul etmesi gerekir. Buna karşılık işverenin bilgisi ve iş organizasyonu kapsamında yapılan fazla çalışmaların ücreti mutlaka ödenmelidir. İşveren, fiilen yaptırdığı çalışmanın karşılığını "Ben talimat vermedim." diyerek ödemekten kaçınamaz.
AVUKAT DESTEĞİ İÇİN ULAŞABİLİRSİNİZ
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile geçebilirsiniz.
Yorumlar