İşverenin performans düşüklüğü gerekçesiyle sürekli yazılı savunma ve tutanak istemesi mobbing sayılır mı? Yargıtay kararları, savunma verme rehberi ve haklarınız.
İş hayatında sıklıkla başvurulan örtülü yıldırma yöntemlerinden biri de "yazılı savunma mekanizmasının bir baskı aracına dönüştürülmesi"dir.
Normal şartlarda işverenin işçiden savunma istemesi yasal bir hakkıdır. Ancak bu durum sürekli, haksız ve sırf işçiyi psikolojik olarak yıpratıp istifaya zorlamak amacıyla yapılıyorsa hukuki niteliği tamamen değişir.
Performans Düşüklüğü Bahanesiyle Sürekli Savunma İstenmesi Mobbing Sayılır mı?
İş yerinizde son zamanlarda sürekli hakkınızda tutanaklar mı tutuluyor? Gerçekçi olmayan hedefler verilip ardından "Performansınız düşük, yazılı savunmanızı verin" şeklinde üst üste ihtar ve savunma istemleriyle mi karşı karşıyasınız?
Birçok çalışan bu durumda endişeye kapılarak hata yapmaktan korkar ve kendini ağır bir psikolojik baskı altında hisseder. Peki, işverenin performans düşüklüğünü gerekçe göstererek sürekli yazılı savunma istemesi mobbing (psikolojik taciz) sayılır mı? Yargıtay bu konuda ne diyor? İşte bilmeniz gereken tüm detaylar:
1. Yasal Hak ile Mobbing Arasındaki İnce Çizgi
İş Kanunu’nun 19. maddesine göre işverenin, işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle iş sözleşmesini feshetmeden önce savunmasını alması yasal bir zorunluluktur.
Ancak işverenin bu hakkı kötüye kullanılamaz.
Yasal Kullanım: Objektif ölçütlere dayalı, somut verilerle desteklenen, işçiye eksiklerini düzeltmesi için imkan ve eğitim tanınan ve makul aralıklarla yapılan performans değerlendirmeleri.
Mobbing (Kötüye Kullanım): Soyut iddialarla, ulaşılamaz/gerçek dışı kotalar konularak, en küçük evrak hatasında dahi tutanak tutularak işçiden sürekli, sistemli ve sık aralıklarla savunma istenmesi.
Önemli Kural: Savunma istemek işverenin hakkıdır; ancak bu süreci çalışanı bıktırmak, gözdağı vermek ve istifaya zorlamak için bir silah olarak kullanmak açıkça mobbingdir.
2. Yargıtay Bu Durumu Nasıl Değerlendiriyor?
Yargıtay’ın emsal kararlarında, sürekli savunma isteme durumunun mobbing sayılması için şu kriterlere bakılmaktadır:
Süreklilik ve Sistematik Olma: Savunma taleplerinin tek bir olaya değil, aylara yayılan bir süreçte sürekli tekrarlanması.
Hedef Gösterme ve Yalnızlaştırma: Benzer hataları yapan diğer çalışanlardan savunma istenmezken, sadece belirli bir işçinin hedef alınması (Eşitlik ilkesinin ihlali).
Gerçekçi Olmayan Performans Kotaları: Departmandaki kimsenin ulaşamayacağı satış veya üretim hedeflerinin sırf o işçiye verilip ardından performans yetersizliği iddiasında bulunulması.
Eğitim veya Destek Verilmemesi: İşçiye "performansın düşük" denilmesine rağmen performansını artırması için hiçbir eğitim, rehberlik veya imkan sağlanmaması.
Yargıtay, bu şartların varlığı halinde haksız ve sürekli savunma istemlerini mobbing olarak kabul etmekte ve işçiye tazminat hakkı tanımaktadır.
3. Sürekli Savunma İstene İşçinin Yasal Hakları Nelerdir?
Sürekli performans bahanesiyle yazılı savunma baskısına maruz kalan işçi şu haklara sahiptir:
A) Haklı Nedenle Fesih ve Kıdem Tazminatı
Sistematik savunma talepleriyle mobbinge uğrayan işçi, İş Kanunu m. 24/II uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir. Bu durumda kıdem tazminatını son kuruşuna kadar alma hakkı kazanır.
B) Mobbing ve Manevi Tazminat Davası
Sürekli tutanak tutulması ve savunma istenmesi nedeniyle ruhsal olarak çöküntüye uğrayan, anksiyete veya depresyon tedavisi gören işçi, Türk Borçlar Kanunu m. 417 gereğince işverenden Manevi Tazminat talep edebilir.
C) İşe İade Davası
Eğer işveren bu uydurma performans savunmalarına dayanarak işçiyi işten çıkarırsa (fesih); işçi 1 ay içinde arabulucuya başvurarak İşe İade Davası açabilir. Mahkemeler, objektif kriterlere dayanmayan ve eğitimle desteklenmeyen performans fesihlerini geçersiz sayarak işçinin işe iadesine veya yüksek tazminatlara karar vermektedir.
4. Sürekli Savunma İstenen İşçi Nasıl Hareket Etmeli?
Eğer bu şekilde bir baskı altındaysanız, gelecekteki olası bir davayı kazanmak için şu adımları dikkatle uygulamalısınız:
Savunma Vermekten Kaçınmayın Ancak Stratejik Yazın: "Savunma vermiyorum" demek yerine her savunma talebine süresi içinde yazılı yanıt verin.
Savunmalarınızda Şerh Düşün: Savunma metninize mutlaka şu ifadeleri ekleyin:
"Tarafıma verilen hedefler gerçek dışı ve objektif kriterlerden uzaktır. Benzer durumda olan diğer çalışanlara uygulanmayan bu tutanak ve savunma süreçlerinin tarafıma sistematik olarak uygulanması yıldırma (mobbing) amacı taşımaktadır."
Performans Ölçeklerini Belgeleyin: Size verilen kotaları, aynı birimdeki diğer çalışanların kotalarını ve yaptığınız işlerin dökümünü (e-postalar, sistem kayıtları) saklayın.
Psikolojik Destek Alın: Yaşadığınız baskı nedeniyle bir psikiyatri uzmanına başvurun. Alacağınız doktor raporları ve reçeteler mobbingin sizde yarattığı tahribatın mahkemedeki en büyük delili olacaktır.
AVUKATA BAŞVURUN
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile geçebilirsiniz.
Yorumlar