Temizlik işçilerinin kimyasal maddelere maruz kalması durumunda periyodik sağlık taraması zorunluluğu, işverenin yükümlülükleri, meslek hastalığı ve tazminat hakları rehberi.
Temizlik İşçilerinin Kimyasal Maddelere Maruz Kalması Durumunda Periyodik Sağlık Taraması Hakkı
Hastaneler, fabrikalar, plazalar, AVM'ler, okullar ve endüstriyel tesislerde çalışan temizlik personeli; her gün çamaşır suyu, tuz ruhu, kireç çözücüler, solventler, dezenfektanlar ve endüstriyel yağ çözücüler gibi ağır kimyasal maddelerle doğrudan temas halindedir.
Bu maddelerin solunması veya deriyle teması; astım, KOAH, kimyasal yanıklar, akciğer ödemi, egzama, temas dermatiti ve mesleki akciğer hastalıkları gibi geri dönülemez sağlık sorunlarına yol açabilmektedir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Kanunu, Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik ve Türk Borçlar Kanunu kapsamında; kimyasallarla çalışan personelin periyodik sağlık taramasından geçirilmesi işveren için yasal bir zorunluluk, çalışan için ise vazgeçilemez bir haktır.
1. Yasal Dayanak: Sağlık Gözetimi ve Periyodik Muayene Zorunluluğu
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 15. maddesi ve ilgili yönetmelikler gereğince:
Zorunlu Periyodik Sağlık Taraması: Kimyasal maddelerin kullanıldığı temizlik faaliyetleri tehlike sınıfına göre genellikle tehlikeli veya çok tehlikeli işler kapsamında yer alır. Bu işlerde çalışan personelin en geç yılda 1 kez (işyeri hekiminin belirleyeceği risk durumuna göre 6 ayda bir) periyodik sağlık muayenesinden geçirilmesi şarttır.
Özel Test ve Tahliller: Genel bir fiziksel muayene yeterli değildir. Kimyasal maruziyeti ölçmek adına;
Solunum Fonksiyon Testi (SFT),
Akciğer Grafisi (PA Akciğer),
Tam Kan ve Karaciğer/Böbrek Fonksiyon Testleri (kimyasalın türüne göre),
Alerji ve dermatolojik değerlendirmeler düzenli yapılmalıdır.
Maliyet İşverene Aittir: Sağlık muayenesi, laboratuvar tetkikleri ve görüntüleme giderlerinin tamamı işveren tarafından karşılanır. Çalışandan bu gerekçeyle hiçbir ücret kesilemez.
2. İşverenin Kimyasal Riskleri Önleme ve KKD Sağlama Borcu
Kimyasallarla temizlik yaptıran işveren yalnızca sağlık taraması yapmakla yetinemez; şu koruyucu tedbirleri eksiksiz uygulamak zorundadır:
İSG Önlemi | İşverenin Yükümlülüğü | İhlal Halinde Sonuç |
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) | Kimyasala dayanıklı nitril eldiven, gaz/buhar filtreli maske, koruyucu gözlük ve önlük temini | İSG Kanunu ihlali, idari para cezası ve işçiye haklı fesih hakkı |
Kimyasal Güvenlik Bilgi Formu (MSDS) | Kullanılan kimyasalların Türkçe güvenlik formlarının işyerinde bulundurulması ve işçiye eğitimi | Çalışanın tehlikeden kaçınma hakkı doğar |
Havalandırma ve Ortam Ölçümü | Kapalı temizlik alanlarında yeterli mekanik havalandırma sağlanması, ortam kimyasal gaz ölçümü | İş kazası ve meslek hastalığında işverenin asli kusuru |
3. Sağlık Taraması Yaptırılmayan veya Kimyasal Nedeniyle Hastalanan İşçinin Hakları
A) Çalışmaktan Kaçınma Hakkı (6331 m. 13)
Uygun maske, eldiven veya havalandırma sağlanmadan ağır kimyasallarla çalıştırılan ve hayati tehlike veya ağır nefes darlığı riskiyle karşılaşan işçi, gerekli İSG önlemleri alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir. Bu sürede maaşı kesintisiz ödenir.
B) Haklı Nedenle Fesih ve Kıdem Tazminatı (İş Kanunu m. 24/I-a)
Kimyasal maddelerin sağlığını bozduğunu (astım, egzama, solunum yetmezliği vb.) hekim raporuyla belgeleyen veya işverenin periyodik sağlık taraması yaptırmaması sebebiyle sağlığı tehlikeye giren çalışan:
İş sözleşmesini ihbar süresi beklemeksizin derhal feshedebilir.
İstifa etmiş sayılmaz; Kıdem Tazminatını son kuruşuna kadar alma hakkı kazanır.
C) Maddi ve Manevi Tazminat Davası (Meslek Hastalığı / İş Kazası)
Kimyasal madde solunması sonucu akut zehirlenme geçirilmesi iş kazası, uzun vadede astım/KOAH/cilt rahatsızlığı oluşması ise meslek hastalığı sayılır.
İşverenin periyodik tarama yapmadığı ve koruyucu ekipman vermediği tespit edilirse işçi; Beden Gücü Kaybı (Sürekli İş Göremezlik) Tazminatı, tedavi masrafları ve yaşadığı acı-elem nedeniyle Manevi Tazminat davası açabilir.
4. İspat Süreci: Meslek Hastalığı Nasıl Belgelenir?
Meslek Hastalıkları Hastanesine Başvuru: İstanbul, Ankara, Zonguldak Meslek Hastalıkları Hastaneleri veya Üniversite Tıp Fakültesi Araştırma Hastanelerinden "Kimyasal maruziyete bağlı meslek hastalığı" tanısı içeren Sağlık Kurulu Raporu alınır.
SGK Tespiti: SGK Yüksek Sağlık Kurulu maruziyet oranını ve meslekte kazanma gücü kayıp oranını (maluliyet yüzdesini) tescil eder.
Bilirkişi Kusur İncelemesi: Mahkemece atanan İSG uzmanları, işverenin periyodik sağlık taraması yaptırıp yaptırmadığını ve KKD sağlayıp sağlamadığını denetleyerek işverene ağır kusur tayin eder.
Kimyasala Maruz Kalan Temizlik İşçisinin İzlemesi Gereken Adımlar
Şikayetlerinizi İşyeri Hekimine ve Hastaneye Kaydettirin: Yaşadığınız nefes darlığı, öksürük veya deri döküntülerini resmi muayene kayıtlarına "İşyerinde temizlik kimyasallarına maruz kaldıktan sonra ortaya çıktı" ifadesiyle yazdırın.
Sağlık Taraması Talep Edin: İşverene veya İSG Kuruluna yazılı dilekçe vererek periyodik sağlık taramanızın ve solunum fonksiyon testinizin yapılmasını talep edin.
İhbarname ile Haklı Fesih Yapın: Sağlık taramaları yapılmıyor, koruyucu malzeme verilmiyor veya hekim raporuna rağmen uygunsuz işte çalıştırılmaya devam ediliyorsanız Noter aracılığıyla İş Kanunu m. 24/I-a gereği haklı fesih ihtarnamesi çekerek kıdem tazminatınızı talep edin.
Arabuluculuk ve Dava: Kıdem tazminatı, mesai alacakları ve meslek hastalığı tazminatı için Adliye'deki Arabuluculuk Bürosu'na başvurun; anlaşma sağlanamazsa İş Mahkemesi'nde dava açın.
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile iletişime geçebilirsiniz.
Yorumlar