Yıl sonu primi, performans primi veya satış primi ödenmeyen işçinin hakları nelerdir? Prim alacağı, haklı fesih, kıdem tazminatı ve dava süreci hakkında detaylı bilgi.
Yıl Sonu Hedef Primi veya Satış Primi Ödenmeyen İşçinin Hakları Nelerdir?
Yıl Sonu Hedef Primi veya Satış Primi Ödenmeyen İşçi Ne Yapabilir?
Birçok işyerinde çalışanlara maaşın yanında satış primi, performans primi, hedef primi, ciro primi veya yıl sonu başarı primi ödenmektedir. Ancak uygulamada işverenlerin primleri eksik ödemesi, hiç ödememesi ya da keyfi şekilde kesinti yapması sık karşılaşılan uyuşmazlıklar arasında yer almaktadır.
Peki işveren, hak kazanılmış bir primi ödemezse işçinin hangi hakları doğar? Prim ödenmemesi işçiye kıdem tazminatı alarak işten ayrılma hakkı verir mi?
Prim de Ücretin Bir Parçasıdır
4857 sayılı İş Kanunu'nun 32. maddesine göre ücret, bir kimseye yaptığı iş karşılığında işveren tarafından sağlanan para ile ödenen menfaatlerdir.
Yargıtay'ın yerleşik kararlarına göre;
Satış primi,
Performans primi,
Hedef primi,
Ciro primi,
Başarı primi,
Bonus ödemeleri
sürekli veya belirli kriterlere bağlı olarak uygulanıyorsa ücret niteliğindedir.
Bu nedenle işverenin hak edilmiş primi ödememesi, ücretin eksik ödenmesi sonucunu doğurabilir.
İşveren Primleri Keyfi Olarak Kesebilir Mi?
Hayır.
Prim sisteminin nasıl uygulanacağı;
İş sözleşmesinde,
Toplu iş sözleşmesinde,
Personel yönetmeliğinde,
Prim prosedürlerinde,
İşyerindeki yerleşik uygulamalarda
belirlenmiş olabilir.
İşveren, işçi gerekli hedefleri gerçekleştirmiş olmasına rağmen sonradan tek taraflı şekilde primi kaldırarak veya kesinti yaparak işçinin kazanılmış hakkını ortadan kaldıramaz.
Özellikle yıllardır düzenli olarak ödenen primler bakımından işyeri uygulaması da işçi lehine hak oluşturabilir.
Prim Alacağı Nasıl İspatlanır?
Prim alacağı davalarında en önemli konu ispattır.
İşçi;
✅ İş sözleşmesi
✅ Prim sistemi duyuruları
✅ Şirket e-postaları
✅ Hedef tabloları
✅ Satış raporları
✅ Bordrolar
✅ Tanık anlatımları
ile prim hakkını ispatlayabilir.
Yargıtay uygulamasında prim sisteminin işveren kayıtları üzerinden araştırılması gerektiği de kabul edilmektedir.
Prim Ödenmemesi Haklı Fesih Sebebi Midir?
Evet, olabilir.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 24/II-e maddesi uyarınca:
"İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir."
Prim ödemesi ücret niteliğinde olduğundan, hak edilmiş primlerin ödenmemesi bazı durumlarda işçiye haklı fesih hakkı verebilir.
Ancak bunun için primin gerçekten hak edilmiş olması ve ödenmesi gereken bir alacak niteliği taşıması gerekir.
Haklı Fesih Halinde İşçi Neleri Talep Edebilir?
Prim alacağı nedeniyle haklı fesih yapan işçi;
✅ Kıdem tazminatı
✅ Ödenmeyen prim alacakları
✅ Ücret alacakları
✅ Fazla mesai alacakları
✅ Kullanılmayan yıllık izin ücretleri
gibi tüm işçilik alacaklarını talep edebilir.
Haklı nedenle fesheden işçi ihbar tazminatı talep edemez ancak işverene de ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü doğmaz.
Prim Hesabında Sonradan Yapılan Kesintiler Hukuka Uygun Mu?
Bazı işverenler;
Müşteri iptalleri,
Stok zararları,
Şirket performansı,
Karlılık düşüşü
gibi gerekçelerle sonradan prim kesintisi yapmaktadır.
Bu kesintilerin hukuka uygun olup olmadığı;
Prim sisteminin içeriğine,
İş sözleşmesine,
Çalışana önceden bildirilip bildirilmediğine
göre değerlendirilir.
İşverenin tek taraflı ve keyfi kesintileri çoğu durumda hukuki uyuşmazlık konusu olmaktadır.
Yargıtay'ın Yaklaşımı Nedir?
Yargıtay kararlarında;
Primlerin ücret niteliğinde olduğu,
Hak kazanılmış primlerin ödenmesi gerektiği,
Prim hesaplamalarının objektif kriterlere dayanması gerektiği
kabul edilmektedir.
İşverenin performans değerlendirmelerini sonradan değiştirerek işçinin prim hakkını ortadan kaldırması çoğu zaman hukuken korunmamaktadır.
İşçi Ne Yapmalıdır?
Priminin eksik ödendiğini veya haksız kesildiğini düşünen işçi;
Prim sistemine ilişkin belgeleri saklamalı,
Bordrolarını kontrol etmeli,
Yazılı taleplerini kayıt altına almalı,
Hak düşürücü süreler geçmeden hukuki destek almalıdır.
Özellikle haklı fesih yapılmadan önce hukuki değerlendirme yapılması ileride yaşanabilecek hak kayıplarını önleyecektir.
Sonuç
Yıl sonu primi, satış primi, performans primi veya hedef primi işçinin ücretinin bir parçası olabilir. İşverenin hak edilmiş primleri ödememesi ya da keyfi şekilde kesmesi halinde işçi prim alacağını talep edebilir. Şartların oluşması halinde ise iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatına hak kazanabilir.
Her olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, prim uyuşmazlıklarının uzman bir iş hukuku avukatı tarafından değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır.
AVUKAT DESTEĞİ İÇİN ULAŞABİLİRSİNİZ
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile geçebilirsiniz.
Yorumlar