İşverenin enflasyon oranının altında maaş zammı yapması haklı fesih sebebi midir? İşçi kıdem tazminatı alarak işten ayrılabilir mi? İş Kanunu ve Yargıtay kararları ışığında güncel değerlendirme.
Enflasyonun Altında Zam Yapılan İşçi Haklı Nedenle İstifa Edebilir Mi?
Son yıllarda yüksek enflasyon nedeniyle çalışanların en çok sorduğu sorulardan biri şudur:
"İşveren bana enflasyonun çok altında zam yaptı. Bu nedenle işten ayrılırsam kıdem tazminatı alabilir miyim?"
Artan hayat pahalılığı karşısında ücretlerin erimesi işçiler açısından ciddi bir mağduriyet yaratmaktadır. Ancak ekonomik açıdan haklı görünen her durum, iş hukuku bakımından "haklı fesih" anlamına gelmeyebilir.
Maaş Zammı Yapmak İşveren İçin Zorunlu Mu?
Öncelikle bilinmelidir ki, İş Kanunu'nda işverenin her yıl belirli bir oranda zam yapmak zorunda olduğuna ilişkin genel bir hüküm bulunmamaktadır.
Eğer;
Toplu iş sözleşmesinde,
Bireysel iş sözleşmesinde,
Personel yönetmeliğinde,
İş yeri uygulamalarında
belirli bir zam oranı öngörülmemişse, işverenin enflasyon oranında zam yapma zorunluluğu kural olarak yoktur.
Bu nedenle sırf enflasyonun altında zam yapılması çoğu durumda tek başına haklı fesih sebebi sayılmamaktadır.
İşçi Bu Nedenle Kıdem Tazminatı Alarak Ayrılabilir Mi?
Genel kural olarak hayır.
Yargıtay uygulamasında;
Ücretin eksik ödenmesi ile ücret artışının yetersiz olması farklı kavramlar olarak değerlendirilmektedir.
İşveren mevcut ücreti tam ve zamanında ödüyorsa, sadece yapılan zam oranının düşük olması işçiye doğrudan haklı fesih hakkı vermez.
Bu nedenle yalnızca;
"Enflasyon %40, bana %15 zam yapıldı."
gerekçesiyle yapılan istifalarda kıdem tazminatı talebi çoğu zaman kabul edilmemektedir.
Hangi Durumlarda Haklı Fesih Hakkı Doğabilir?
Her somut olay ayrı değerlendirilmelidir.
Özellikle aşağıdaki durumlarda farklı sonuçlar ortaya çıkabilir:
1. Ücrette Fiilen Azalma Varsa
İşveren zam yapmamakla kalmayıp;
Primleri kaldırıyor,
Düzenli ödemeleri kesiyor,
Ücret unsurunu düşürüyor,
Çalışanın kazanılmış haklarını ortadan kaldırıyorsa,
bu durum çalışma koşullarında esaslı değişiklik olarak değerlendirilebilir.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 22. maddesi uyarınca işçinin yazılı onayı olmadan çalışma koşullarında esaslı değişiklik yapılamaz.
2. Eşit Davranma Borcu İhlal Ediliyorsa
İşyerinde benzer pozisyondaki çalışanlara yüksek zam yapılırken belirli işçilere sistematik olarak düşük zam uygulanıyorsa ayrımcılık iddiası gündeme gelebilir.
İş Kanunu'nun 5. maddesinde düzenlenen eşit davranma ilkesi ihlal edilmiş olabilir.
3. Ücret Asgari Ücretin Altına Düşüyorsa
Yapılan zamların yetersizliği sonucu ücretin yasal sınırların altına inmesi halinde işçinin haklı fesih hakkı doğabilir.
4. Ücretler Geç veya Eksik Ödeniyorsa
Asıl sorun zam oranı değil de ücretlerin düzenli ödenmemesi ise İş Kanunu'nun 24/II-e maddesi kapsamında haklı fesih gündeme gelebilir.
Bu durumda işçi kıdem tazminatı talep edebilir.
Yargıtay'ın Yaklaşımı Nedir?
Yerleşik yargı uygulamalarında;
İşverenin ücreti eksiksiz ve zamanında ödemesi halinde, yalnızca zam oranının düşük olması haklı fesih nedeni olarak kabul edilmemektedir.
Ancak ücrette fiili gerileme, ayrımcılık veya çalışma koşullarında esaslı değişiklik gibi ek unsurlar varsa durum farklı değerlendirilebilmektedir.
Bu nedenle her dosyanın kendi özel şartları incelenmelidir.
İşçi Ne Yapmalı?
Enflasyonun altında zam yapıldığını düşünen işçiler;
Bordrolarını saklamalı,
Önceki yıllardaki zam oranlarını incelemeli,
Benzer çalışanlarla arasındaki farklılıkları belgelemeli,
Ücrette fiili bir kayıp olup olmadığını değerlendirmeli,
ve istifa kararı vermeden önce mutlaka hukuki görüş almalıdır.
Çünkü yanlış değerlendirilen bir istifa, kıdem tazminatı hakkının tamamen kaybedilmesine yol açabilir.
Sonuç
Enflasyon oranının altında zam yapılması, işçi açısından ekonomik olarak ciddi bir mağduriyet yaratabilse de, tek başına haklı nedenle fesih sebebi olarak kabul edilmemektedir. İşveren ücreti tam ve zamanında ödüyorsa, sırf zam oranının düşük olması nedeniyle yapılan istifalarda kıdem tazminatı alınması genellikle mümkün değildir.
Ancak ücrette fiili azalma, ayrımcılık, çalışma koşullarında esaslı değişiklik veya ücret alacaklarına ilişkin başka ihlaller bulunuyorsa işçinin haklı fesih hakkı doğabilir.
Bu nedenle istifa etmeden önce somut olayın iş hukuku açısından ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır.
AVUKAT DESTEĞİ İÇİN ULAŞABİLİRSİNİZ
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile geçebilirsiniz.
Yorumlar