top of page

Fazla Çalışma (Mesai) Ücreti Nedir

Güncelleme tarihi: 24 Oca


Fazla çalışma (fazla mesai), iş kanununun belirlediği çerçevede ve şartlarda haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. 4857 sayılı İş Kanunu md.63’e göre; işçinin çalışma süresi haftada en çok kırk beş saat olarak tespit edilmiştir. Çalışma biçimi ne şekilde olursa olsun, işçinin haftalık 45 saati aşan çalışması, fazla çalışma (fazla mesai) olarak adlandırılır.
Fazla mesai ücreti, çalışanın normal çalışma saatlerini aşan sürelerde yaptığı çalışmanın karşılığı olarak ödenen ek ücrettir. Fazla mesai ücretleri, çalışanların haklarını korumak ve işverenlerin aşırı çalışma koşullarına karşı önlem almak amacıyla çeşitli yasal düzenlemelere tabidir. Fazla mesai ücreti, Türk İş Kanunu'nda düzenlenmiştir.

4857 sayılı İş Kanunu md.63’e göre, haftalık çalışma süresi 45 saattir. Bu sürenin üzerinde çalışan işçilere fazla mesai ücreti ödenmesi gerekmektedir. Fazla mesai ücreti, normal saatlik ücretin en az %50 artırılmış şekli üzerinden hesaplanır.
Günlük çalışma süresi mevzuata göre en fazla 11 saattir 1 yılda ise en çok 270 saat fazla mesai yapılabilir.

Fazla mesai ücretinin hesaplanması için işçinin normal saatlik ücreti ve fazla mesai süresi dikkate alınır. Fazla mesai süresi, normal çalışma süresini aşan saatlerin toplamı olarak hesaplanır.
Fazla mesai ücretinin ödenmesi, işverenin yasal bir yükümlülüğüdür. İşçinin fazla mesai yaptığı sürelerin kaydedilmesi ve belgelendirilmesi önemlidir. Aksi takdirde, işçinin fazla mesai ücretini talep etme hakkı bulunur.


4857 sayılı İş Kanunu Madde 41
"Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır. 63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda toplam kırkbeş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz. Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır. 63 üncü maddenin son fıkrasında yazılı sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve 69 uncu maddede belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz. Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir. Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz. (Ek fıkra: 10/9/2014-6552/4 md.) Bu Kanunun 42 nci ve 43 üncü maddelerinde sayılan hâller dışında yer altında maden işlerinde çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz. (Ek fıkra: 10/9/2014-6552/4 md.) Yer altında maden işlerinde çalışan işçilere, bu Kanunun 42 nci ve 43 üncü maddelerinde sayılan hâllerde haftalık otuz yedi buçuk saati aşan her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yüzden az olmamak üzere arttırılması suretiyle ödenir.2021 Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmaların ne şekilde uygulanacağı çıkarılacak yönetmelikte gösterilir"


Kimlerin Fazla Mesai Yapması Kanunlara Aykırıdır?

Fazla mesai, tam zamanlı çalışanlar için geçerli bir durumdur. Yarı zamanlı çalışanlar fazla mesai kapsamında değildir. Kısmi süreli çalışma sözleşmesinde haftalık mesai süresi en fazla 30 saat olarak belirlenir. Part-time çalışan bir işçinin herhangi bir sebepten dolayı bu sürenin üzerinde çalıştırılması mümkün değildir.
Fazla mesai yönetmeliği, bazı kişilerin ekstradan çalışmasını açıkça yasaklar. 18 yaşını tamamlamayan sigortalılar, yasak kapsamındadır. Henüz reşit olmayan çalışanların fazla mesai yapmaları kanuna aykırı bir durum teşkil eder. Böyle bir durum tespit edildiğinde işveren için cezai yaptırım söz konusu olabilir. İşveren ile işçi arasındaki mutabakat bu durumda tamamen geçersizdir. Yani 18 yaşından küçükler fazla çalıştırılamaz.
Hamileliğin belirli dönemlerinde çalışmanın devam etmesi mümkündür. Ek mesai ise bu kişiler için mümkün olmayan bir durumdur. Hamileler ve yeni doğum yapan kişiler sınırlı saatlerle çalıştırılabilir. Bu saatlerin aşılması, kişilerin sağlığını tehdit ettiği için kanuna aykırı olarak kabul edilir. Söz konusu kişiler, kendi istekleriyle dahi olsa belirlenen sınırlar dahilinde çalıştırılamaz.
Bazı çalışma alanlarında uzun süre kalmak sağlık açısından risk teşkil eder. Maden ocakları, tünel inşaatları ve kanalizasyonlar bu duruma örnek gösterilebilir. Söz konusu alanlarda çalışan kişilerin mesai süreleri kesin sınırlarla belirlenir. Bu sürelerin aşılması hiçbir koşulda mümkün değildir. Tehlikeli alanda çalışan kişilerin fazladan çalıştırılması, çalışan hakkının ihlâli olarak kabul edilir.

Fazla Çalışma Ücreti Talep Hakkı Olmayan Meslekler Nelerdir?

· İşyerinde üst düzey yönetici olarak çalışan yönetici konumunda olan işçiye görevini gerçekleştirdiği şekilde yüksek ücret ödenmesi durumunda, aynı yerde görev ve talimat veren başka üst düzey yönetici de olmaması halinde işçinin çalışma gün ve saatlerini kendisinin belirlediği kabul edileceğinden bu durumda fazla çalışmaya hükmedilmemektedir.
· Yargıtay içtihatlarıyla da istikrar kazanmış uygulamaya göre, bazı meslek gruplarında fazla çalışma kabul edilmemektedir. Örneğin; tıbbi mümessiller çalışma saatlerini kural olarak kendileri belirlemektedir. Bu durumda fazla çalışma yaptıkları günlük faaliyet ve çalışma planları ayrıntılı incelendikten sonra belirlenmektedir.
· Kapıcıların esnek çalışma saatlerine tabi oldukları ve kapıcı konutları da işyerinin içinde olduğu gözetildiğinde fazla çalışma yaptıkları kabul görmemektedir.
· Karayolları Trafik Yönetmeliği 98. maddesine göre şoförlerin bir günde dokuz saatten fazla araç kullanmaları mümkün değildir. Takograf kaydı ve belge gibi kesin deliller sunulmadığı takdirde, yasaya göre şoförlerin (özellikle tır şoförlerinin) bir günde en fazla dokuz saat çalıştığının kabulü gerekir. Bir şoför 7 gün çalışsa bile; 7 gün x 9 saat = 63 saat toplam çalışma süresi olacaktır. kesin delil ibraz edilmediği müddetçe; şoförlerin 1 haftada en fazla 18 saat fazla mesai yapması mümkündür.
· Her meslek grubunun şartları ve çalışma şekli farklı olduğundan fazla çalışma olup olmadığı her somut olaya göre faklı bir şekilde araştırılır. Fazla çalışma saatlerinin belirlenmesinde davacı işçinin talebi aşılmamalıdır

Tatil Günlerinde Çalışan İşçinin Ücreti

Ulusal bayram, yılbaşı, resmi ve dini bayram günlerinde genel tatil gündeme gelir. İş Kanunu’ na göre bu tatillerde işçilere bir iş karşılığında olmadan o günün ücreti tam olarak ödenir. İşçi o gün tatil yapmayarak çalışırsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücrette ödenir. Yani ulusal tatilde çalışan işçi günlük ücretinin 2 katını almaya hak kazanır. Ayrıca haftalık 45 saatlik çalışma süresi doldurulduysa bayram yevmiyesi olan bir günlük çalışma ücreti yanında fazla çalışma ücreti olan saat başı %50lik fazla ücretini de alır.
Ulusal bayram yada tatil günü hafta tatiline denk gelirse ve işçi bugün çalışmıyorsa işçiye bir günlük ücret ödenir. Hem genel tatil ücreti hem hafta tatili ücreti birlikte ödenmez. Ancak işçi bu günde çalışıyorsa bir günlük ücreti yanında fazla çalışma ücreti de ödenmelidir.

Fazla Mesai Ücretlerinin Ödenmemesi Haklı Nedenlerle Fesih Nedenidir
İşçiye fazla mesai yaptırılıyorsa fakat işveren tarafından fazla mesai ücreti ödenmiyorsa, işçinin iş sözleşmesini haklı fesih ile sonlandırarak işçi alacakları ve tazminatları için dava açması mümkün olacaktır.
Fazla Mesai Ücreti Davası

Fazla Mesai Ücreti Davası, işyerinde uygulanan çalışma koşulları nedeniyle oluşan fazla çalışmalarının karşılığının işverenden alınması için açılan maddi tazminat davası türüdür. Fazla Mesai Ücreti Davası açacaksanız hak kaybına uğramamak için bir avukattan yardım talep etmenizde büyük bir yarar vardır.

Fazla Çalışma (Mesai) Ücreti Nasıl İspatlanır?

Fazla çalıştığını iddia eden işçi, fazla mesai iddiasını ispat etmek zorundadır. İşçi fazla çalışma iddiasını yazılı belgelerle ispat edebileceği gibi yazılı belge olmaması durumunda iddiasını tanık beyanlarıyla da ispat edebilir.

İşçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir. İmzalı bordroda görünen fazla çalışma alacağının ödendiği kabul edilir. İşyeri kayıtları,iş yerine giriş çıkışları gösteren belgeler, işyeri iç yazışmaları delil niteliğindedir. Ancak yazılı belge olmaması durumunda tarafların tanık göstererek sonuca gidebileceği kabul edilir.
İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılıyorsa, işçi tarafından gerçekte daha fazla çalışma yaptığının ileri sürülmesi mümkün değildir. Ancak işçinin fazla çalışma alacağının daha fazla olduğu yönünde ihtirazi kaydının bulunması durumunda fazla çalışmanın ispatı her türlü delille yapılabilir. Bunun aksi durumda ise ancak yazılı delille fazla çalışma alacağı ispatlanabilir. Bunun yanında işveren tarafından bordro imzalatılmadığı, ödemelerin banka kanalıyla yapıldığı hallerde, işverenin bankadan ödeme yaparken ödemenin fazla mesai ücreti olduğuna dair ihtirazi kaydı yoksa, bu durumda da ispat ancak yazılı delille yapılabilecektir. Yine Yargıtay’ın yerleşmiş içtihatlarına göre davalının kamu kurumu olması halinde, işçi çalıştırma ve çalışma usullerinin kayıtlara dayanması gerektiği, özellikle fazla çalışma çizelgeleri, işyerine giriş çıkış kayıtları, görevlendirme yazıları ve ücret bordroları gibi yazılı delillerle ispat geçerlilik kazanır. Aksi durumda tanık beyanlarıyla sonuca gidilemeyecektir. Bordrolarda fazla çalışma tahakkuku varsa ve ödemeler buna göre yapılmışsa, işçi fazla çalışmalarını yazılı delille ispatlamak zorundadır. İşçinin bordrolarda fazla mesai ödenmediğine dair ihtirazi kaydı varsa ve buna göre fazla çalışma yaptığını ileri sürüyorsa, her türlü delille fazla çalışmalarını ispatlayabilir. Özellikle bordroda tahakkuk yoksa ve sıfır görünüyorsa, işveren yalnızca bu bordrolara dayanarak fazla çalışma yapılmadığını iddia edemez. Bu durumda da işçi fazla çalışma yaptığını, tanık dahil, her türlü delille ispatlayabilir.

Fazla Çalışma (Mesai) Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Normal haftalık çalışma süresi 45 saattir. Ancak, işçi ile işveren arasında normal çalışma süresinin daha az olabileceği, yani 45 saatten daha az çalışma süresi de kararlaştırılabilir. Örneğin, normal çalışma süresi 40 saat kararlaştırılmışsa 40 ile 45 saat arasında geçen süre olan 5 saat, fazla çalışma süresi olarak kabul edilir. Bu durumda haftalık 45 saat aşılmamış olsa da 40 saatin üzerindeki fazla sürelerle çalışma, saat ücretinin %25 fazlasıyla ödenir.
Günlük çalışma süresi, 11 saat ile sınırlıdır. 11 saati aşan çalışmalar, haftalık 45 saati aşmasa da, gün bazında fazla çalışma sayılır. Bunun yanında işçilerin gece çalışmaları günde 7,5 saati geçemez. Gece çalışmalarında haftalık 45 saat olan yasal çalışma sınırı aşılmamış olsa da günde 7,5 saati aşan gece çalışmaları için fazla çalışma ücreti ödenir.
Sağlık kuralları bakımından günde en fazla 7,5 saat veya daha az çalışılması gereken işlerde bu süreyi aşan çalışma süreleri ve 7,5 saatten az çalışılması gereken işlerde de söz konusu günlük çalışma sürelerini aşan çalışmalar fazla çalışma niteliğindedir. Sözü edilen çalışmalarda haftalık 45 saat olan yasal sürenin aşılmamış olmasının önemi yoktur. Yani bu çalışmalar haftalık değil günlük olarak hesaplanır.
Fazla çalışmaların uzun bir süre için hesaplanması ve miktarının yüksek çıkması durumunda hakkaniyet indirimi yapılır. Genel olarak hakkaniyet indirimi %30 olarak kabul edilmektedir. Ancak fazla çalışmanın tanık anlatımları yerine yazılı belgelere ve işveren kayıtlarına dayanması durumunda hakkaniyet indirimi yapılmadan hesaplama yapılır. Hakkaniyet indirimi üzerinden davalı lehine yargılama giderlerine hükmedilemez.

Fazla Çalışma (Mesai) Ücreti Faizi Hesaplanması

Fazla çalışma ücreti, geniş anlamda ücret niteliğinde olup 4857 sayılı iş kanununun 34. maddesi gereğince gününde ödenmemesi halinde, bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanarak ödenmelidir.
İşverenin dava tarihinden önce temerrüde düşürülmesi durumunda istekle bağlı olarak temerrüt tarihinden itibaren faiz yürütülür. Bunun yanında kısmi davalarda dava veya ıslah tarihinden itibaren talep edilen miktarlarla sınırlı olarak faize karar verilir.
Belirsiz alacak davası şartları taşıması durumunda ise dava tarihinden önce temerrüde düşürülmemişse davanın açıldığı tarihte temerrüde düşülmekle faize bu tarihten itibaren hükmedilir.

Fazla Çalışma (Mesai) Ücreti Zamanaşımı Süresi Nedir?

4857 sayılı İş Kanunun 32/8 maddesinde işçi ücretinin beş yıllık özel bir zamanaşımına tabi olduğu belirtilmiştir. Bunun yanında tazminat niteliğinde olmayan ücret niteliği ağır basan işçilik alacakları Borçlar Kanunu 147.maddesine göre de beş yıllık zamanaşımına tabidir.



Fazla mesai ücretinin ödenmesi, işverenin yasal bir yükümlülüğüdür. İşçinin fazla mesai yaptığı sürelerin kaydedilmesi ve belgelendirilmesi önemlidir. Aksi takdirde, işçinin fazla mesai ücretini talep etme hakkı bulunur.
Bu bilgiler, Türk İş Kanunu'na ve bu konudaki Yargıtay kararlarına genel bir bakış sağlamaktadır. Tam ve güncel bilgi almak için bir avukata danışmanız önemlidir. Eğer fazla mesai ücreti hak etmiş olup ücretini alamamışsanız bir avukattan yardım talep etmenizde büyük yarar vardır.



63 görüntüleme0 yorum

Son Yazılar

Hepsini Gör

Ankara İş Hukuku Avukatı

Ankara’da ünlü iş hukuku avukatlarını mı arıyorsunuz? Ülkemizde ve de başkent Ankara’da birçok hukuk bürosu bulunmaktadır. Ankara’da bulunan ve sizin için en doğru olan avukatları bulmak oldukça zor b

İSTİFAYA ZORLANAN İŞÇİNİN HAKLARI NELERDİR

İş hayatında maalesef bazı çalışanlar, işverenler tarafından baskı altına alınarak zorla istifa dilekçesi imzalamaya zorlanabiliyorlar. Bu durumda işçilerin hakları nelerdir? İşte bu sorunun cevabını

Comments

Rated 0 out of 5 stars.
No ratings yet

Add a rating
bottom of page