Gece çalışmasında 7,5 saat sınırı nedir? Gece vardiyasında fazla mesai nasıl hesaplanır? 4857 sayılı İş Kanunu'na göre gece mesaisi ücreti ve işçinin hakları.Gece Mesaisinde 7,5 Saati Aşan Çalışma Fazla Mesai Sayılır mı?
Gece Mesaisinde 7,5 Saat Sınırını Aşan İşçinin Fazla Mesai Hesaplaması Nasıl Yapılır?
Gece vardiyasında çalışan işçilerin en çok karşılaştığı sorunlardan biri, 8, 10 veya 12 saatlik gece vardiyalarında fazla mesai ücretinin ödenmemesidir. Birçok işveren, haftalık çalışma süresi 45 saati aşmadığı gerekçesiyle gece çalışmaları için fazla mesai ücreti ödememektedir.
Oysa gece çalışmaları, iş hukukunda özel kurallara tabidir ve gündüz çalışmalarından farklı olarak değerlendirilir.
Peki, gece vardiyasında çalışan bir işçi en fazla kaç saat çalıştırılabilir? 7,5 saati aşan çalışmalar nasıl hesaplanır?
Gece Çalışması Nedir?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 69. maddesi uyarınca gece çalışması;
en geç saat 20.00'de başlayıp en erken saat 06.00'ya kadar geçen ve her hâlükârda en fazla 11 saat süren dönem içindeki çalışmalardır.
Bu zaman diliminde yapılan çalışmalar, gece çalışması olarak kabul edilir.
Gece Çalışmasında 7,5 Saat Sınırı
4857 sayılı İş Kanunu'nun 69. maddesi gereğince;
İşçilerin gece çalışmaları kural olarak günde 7,5 saati geçemez.
Bu düzenleme, işçilerin sağlık ve güvenliğini korumaya yönelik emredici bir hükümdür.
Ancak bazı sektörlerde özel mevzuat hükümleri nedeniyle istisnalar bulunabilmektedir.
7,5 Saati Aşan Gece Çalışması Fazla Mesai Sayılır mı?
Genel olarak evet.
Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre, gece çalışmasının 7,5 saati aşan kısmı, haftalık çalışma süresi 45 saati aşmasa bile fazla çalışma olarak değerlendirilebilir.
Örneğin;
20.00 – 04.00 (8 saat fiili çalışma)
20.00 – 06.00 (10 saat fiili çalışma)
19.00 – 07.00 vardiyası (ara dinlenmesi düşüldükten sonra)
gibi çalışma düzenlerinde, somut olayın özelliklerine göre 7,5 saati aşan süreler için fazla çalışma alacağı gündeme gelebilir.
Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesi uyarınca;
Her bir saat fazla çalışma için işçiye, normal saatlik ücretinin %50 artırılmış tutarı ödenmelidir.
Örneğin;
Saatlik ücret: 400 TL
Gece vardiyasında 2 saat fazla çalışma yapılmışsa;
Fazla çalışma ücreti, her saat için %50 zamlı olarak hesaplanır.
Kesin hesaplama; işçinin ücreti, çalışma düzeni ve bordro kayıtlarına göre bilirkişi tarafından yapılır.
Haftalık 45 Saat Dolmamış Olsa Bile Fazla Mesai Doğabilir mi?
Evet.
Gece çalışması bakımından getirilen 7,5 saatlik günlük sınır, haftalık 45 saat sınırından bağımsız olarak değerlendirilmektedir.
Bu nedenle işverenin "Haftalık 45 saat dolmadı." savunması her zaman yeterli olmayabilir.
Ancak her uyuşmazlık, işin niteliği ve uygulanacak özel mevzuat dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Gece Çalışması Nasıl İspatlanır?
İşçi;
Puantaj kayıtları,
Kart basma kayıtları,
Parmak izi sistemi,
Vardiya çizelgeleri,
Kamera kayıtları,
GPS verileri,
İş yeri yazışmaları,
WhatsApp mesajları,
Tanık beyanları,
ile gece çalışma sürelerini ispat edebilir.
İşverenin kayıtları ibraz etmemesi hâlinde mahkeme diğer delilleri de değerlendirir.
Gece Fazla Mesaisi Ödenmezse İşçi Ne Yapabilir?
İşveren gece fazla mesai ücretlerini ödemezse işçi;
Zorunlu arabuluculuğa başvurabilir,
İş Mahkemesinde fazla çalışma alacağı davası açabilir,
Şartların oluşması halinde 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24/II-e maddesi kapsamında iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatını talep edebilir.
Haklı fesih kararı verilmeden önce hukuki değerlendirme yapılması önemlidir.
Yargıtay'ın Yaklaşımı
Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarında;
Gece çalışmasının sağlık açısından özel korumaya tabi olduğu,
7,5 saat sınırının kural olarak aşılmaması gerektiği,
Şartların oluşması halinde aşan sürelerin fazla çalışma olarak değerlendirilebileceği,
Fazla çalışma alacaklarının somut delillerle belirlenmesi gerektiği
kabul edilmektedir.
İşçi Hak Kaybı Yaşamamak İçin Ne Yapmalıdır?
Gece vardiyasında çalışan işçiler;
Vardiya çizelgelerini saklamalıdır.
Giriş-çıkış saatlerini kayıt altına almalıdır.
Bordrolarını düzenli kontrol etmelidir.
Fazla çalışma kayıtlarını muhafaza etmelidir.
Hak kaybı yaşamadan hukuki destek almalıdır.
Sonuç
Gece çalışması, iş hukukunda özel koruma altındadır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 69. maddesi uyarınca kural olarak gece çalışması günlük 7,5 saati aşamaz. Bu sınırın aşılması hâlinde, somut olayın özelliklerine ve uygulanacak mevzuata göre işçi fazla çalışma ücreti talep edebilir. Eksik ödeme yapılması durumunda ise arabuluculuk ve dava yoluyla haklarını araması mümkündür.
AVUKAT DESTEĞİ İÇİN ULAŞABİLİRSİNİZ
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile geçebilirsiniz.
Yorumlar