On-call çalışma, hazırda bekleme ve nöbet süresi çalışma süresinden sayılır mı? İş Kanunu, Yargıtay kararları ve fazla mesai hesaplaması hakkında detaylı bilgi. Hazırda Bekleme (On-Call) ve Nöbet Süresi Çalışma Süresinden Sayılır mı?
Hazırda Bekleme Süresi (On-Call / Nöbetçi Olma) Çalışma Süresinden Sayılır mı?
Teknolojinin gelişmesiyle birlikte birçok işyerinde çalışanlardan mesai sonrasında da telefonlarını açık tutmaları, çağrıldıklarında işe dönmeleri veya belirli bir süre içinde işyerine ulaşabilecek şekilde hazır beklemeleri istenmektedir. Özellikle sağlık çalışanları, bilişim personelleri, teknik servis çalışanları, güvenlik görevlileri ve bakım ekipleri açısından on-call (hazırda bekleme) sistemi yaygın olarak uygulanmaktadır.
Peki, işçinin yalnızca çağrılmayı beklediği süre çalışma süresinden sayılır mı? Bu süreler için ücret veya fazla mesai talep edilebilir mi?
Hazırda Bekleme (On-Call) Sistemi Nedir?
Hazırda bekleme; işçinin aktif olarak çalışmasa bile işverenin çağrısı üzerine kısa sürede göreve başlayabilecek şekilde ulaşılabilir olmasını ifade eder.
Örneğin;
Telefonun sürekli açık tutulmasının istenmesi,
Acil aramalara cevap verme zorunluluğu,
Belirli bir süre içinde işyerine ulaşma yükümlülüğü,
Hafta sonu nöbetçi bırakılma,
Evde bekleyerek çağrıya hazır olunması,
on-call çalışma sistemine örnek gösterilebilir.
Hazırda Bekleme Süresi Her Zaman Çalışma Süresi Sayılır mı?
Hayır.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 66. maddesi ve Yargıtay uygulamaları birlikte değerlendirildiğinde, hazırda bekleme süresinin çalışma süresi sayılıp sayılmayacağı, işçinin bu süre boyunca ne ölçüde işverenin emir ve talimatı altında bulunduğuna göre belirlenir.
Her somut olay kendi özelliklerine göre değerlendirilmelidir.
Evde Beklemek ile İşyerinde Beklemek Arasında Fark Var mıdır?
Evet.
İşyerinde Hazır Bekleme
İşçi işyerinde bulunmak ve işverenin talimatına hazır şekilde beklemek zorundaysa, bu süre çoğu durumda çalışma süresi olarak değerlendirilir.
Çünkü işçi bu süreyi serbestçe kullanamamaktadır.
Evde Hazır Bekleme
İşçi evinde serbest şekilde günlük yaşamını sürdürebiliyor ve yalnızca gerektiğinde çağrılıyorsa, bu sürenin tamamı otomatik olarak çalışma süresi sayılmaz.
Ancak;
İşyerine çok kısa sürede ulaşma zorunluluğu,
Sürekli ulaşılabilir olma baskısı,
Günlük yaşamı ciddi şekilde kısıtlayan yükümlülükler,
bulunuyorsa somut olayın özelliklerine göre bu sürelerin tamamı veya bir kısmı çalışma süresi olarak değerlendirilebilir.
Çağrıldığında Geçen Süre Çalışma Süresi Sayılır mı?
Evet.
İşçi çağrıldıktan sonra;
İşe gitmek,
Arızaya müdahale etmek,
Sisteme bağlanarak işlem yapmak,
Telefon veya bilgisayar üzerinden fiilen çalışmak,
zorunda kalıyorsa bu süreler çalışma süresi olarak değerlendirilir ve ücret hesabına dahil edilir.
Bu çalışmalar haftalık 45 saati aşıyorsa fazla çalışma ücreti de gündeme gelebilir.
Nöbet Ücreti Ayrı, Fazla Mesai Ayrı Mıdır?
Evet.
Bazı işyerlerinde nöbet ücreti ödenmesi, fazla çalışma alacağının bulunmadığı anlamına gelmez.
Ödenen nöbet ücretinin;
İş sözleşmesine,
Toplu iş sözleşmesine,
Şirket uygulamalarına,
uygun olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Nöbet nedeniyle fiilen yapılan çalışmalar fazla çalışma hükümlerini de doğurabilir.
Hazırda Bekleme Süresi Nasıl İspatlanır?
İşçi;
Nöbet çizelgeleri,
On-call listeleri,
Telefon kayıtları,
Çağrı kayıtları,
E-posta yazışmaları,
WhatsApp mesajları,
VPN giriş kayıtları,
Bilgisayar logları,
Kamera kayıtları,
Tanık beyanları,
ile hazırda bekleme ve fiili çalışma sürelerini ispat edebilir.
Özellikle dijital kayıtlar bu tür davalarda önemli delil niteliğindedir.
Ücret Ödenmezse İşçi Ne Yapabilir?
Hazırda bekleme nedeniyle hak edilen ücretlerin veya fazla çalışma alacaklarının ödenmemesi halinde işçi;
Zorunlu arabuluculuğa başvurabilir,
İş Mahkemesinde alacak davası açabilir,
Şartların oluşması halinde 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24/II-e maddesi kapsamında haklı nedenle iş sözleşmesini feshederek kıdem tazminatı talep edebilir.
Haklı fesih kararı verilmeden önce olayın hukuki açıdan değerlendirilmesi önemlidir.
Yargıtay'ın Yaklaşımı
Yargıtay kararlarında;
Hazırda bekleme süresinin her olayda ayrı değerlendirilmesi gerektiği,
İşçinin serbest zamanını kullanma imkanının bulunup bulunmadığının önem taşıdığı,
İşverenin emir ve talimatı altında geçirilen sürelerin çalışma süresi olarak kabul edilebileceği,
Fiilen yapılan çalışmaların ücret ve fazla mesai hesabına dahil edilmesi gerektiği
kabul edilmektedir.
İşçi Hak Kaybı Yaşamamak İçin Ne Yapmalıdır?
Hazırda bekleme sistemiyle çalışan işçiler;
Nöbet listelerini saklamalıdır.
Çağrı kayıtlarını muhafaza etmelidir.
Mesai sonrası yapılan çalışmaları not etmelidir.
Telefon ve bilgisayar bağlantı kayıtlarını korumalıdır.
Bordrolarını düzenli kontrol etmelidir.
Hak kaybı oluşmadan hukuki destek almalıdır.
Sonuç
Hazırda bekleme (on-call) süresinin tamamı her durumda çalışma süresi sayılmaz. Ancak işçinin bu süre boyunca işverenin emir ve talimatı altında bulunması, serbest zamanını önemli ölçüde kullanamaması veya çağrılar üzerine fiilen çalışması halinde bu sürelerin tamamı ya da bir kısmı çalışma süresi olarak değerlendirilebilir. Bu durumda işçi, ücret ve şartları oluşmuşsa fazla çalışma alacaklarını talep edebilir.
AVUKAT DESTEĞİ İÇİN ULAŞABİLİRSİNİZ
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile geçebilirsiniz.
Yorumlar