Peki işyerinde ayrımcılık nedir? Hangi davranışlar ayrımcılık sayılır? Maaşta ayrımcılık, terfide ayrımcılık, mobbing ile ayrımcılık arasındaki fark nedir? İşveren ayrımcılık yaparsa çalışan hangi haklara sahiptir? Ayrımcılık tazminatı nasıl alınır? Delil nasıl toplanır? İşte bu rehberde, işyerinde ayrımcılığa uğrayan çalışanların en çok merak ettiği tüm sorulara sade ve anlaşılır cevaplar bulacaksınız.
Eğer siz de işyerinde haksızlığa uğradığınızı düşünüyor, eşit davranılmadığınızı hissediyor veya ayrımcılık nedeniyle maddi-manevi zarara uğradıysanız, haklarınızı öğrenmenin tam zamanı. Bu kapsamlı rehber sayesinde işyerinde ayrımcılık şikayeti, ayrımcılık tazminatı, işverenin eşit davranma borcu, işyerinde psikolojik baskı ve ayrımcılık gibi konularda bilinçli hareket edebilirsiniz.
Ayrımcılık; insan onurunu zedeleyen, çalışma barışını bozan, adalet duygusunu yok eden çağ dışı ve ilkel bir uygulamadır. Rengi, ırkı, cinsiyeti, inancı, düşüncesi, kıyafeti, sendikal tercihi ya da yaşam tarzı nedeniyle bir insanı dışlamak; ne modern hukuk düzeniyle ne de insani değerlerle bağdaşır. İşyerinde ayrımcılık sadece mağdur edilen kişiye değil, tüm çalışanlara zarar verir; emeği değersizleştirir, korku ve sessizlik kültürü yaratır.
Ne yazık ki ayrımcılığın bir kısmı, gücü ve sermayeyi elinde bulunduran bazı zengin patronlar tarafından bilinçli ve kötü niyetli şekilde uygulanmaktadır. Amaç; çalışanları bölmek, birbirine düşürmek, hak arama bilincini zayıflatmak ve emeği daha kolay sömürebilmektir. Daha acı olan ise, bazen diğer işçilerin bu düzene sessiz kalması, hatta ayrımcılıktan memnunmuş gibi davranmasıdır. Oysa gerçek çok nettir: Zengin olan onlar, yoksul olan sizsiniz; üreten, emek veren sizsiniz. Ayrımcılığa destek olmak, kendi zincirlerinizi ağırlaştırmaktan başka bir sonuç doğurmaz.
Bu nedenle ayrımcılığa karşı durmak sadece bir hak değil, aynı zamanda bir sorumluluktur. İşyerinde dayanışma büyüdükçe, ayrımcılık zemin kaybeder. Bilgi paylaşıldıkça korku azalır, cesaret artar. Bu rehber; işyerinde ayrımcılığı tanımak, ona karşı hukuki ve fiilî yollarla mücadele etmek, çalışanları bilinçlendirmek ve eşit, adil bir çalışma ortamı oluşturmak için hazırlanmıştır.
Unutulmamalıdır ki; ayrımcılık normal değildir, kader değildir, kabullenilmek zorunda değildir. Karşı durulduğunda geriler, teşhir edildiğinde zayıflar, birlikte hareket edildiğinde yok olur. Bu rehber, o mücadelenin bir parçasıdır.
1. Ayrımcılık nedir?
İşverenin veya yöneticinin; işçiyi kişisel özellikleri nedeniyle diğerlerinden farklı ve haksız şekilde değerlendirmesidir. Yani işyerinde bir çalışanın; kim olduğu, nereden geldiği, neyi düşündüğü, neye inandığı ya da kimi sevdiği nedeniyle diğerlerinden kötü muamele görmesidir.
Bu davranışlar yasaktır.
2. İşyerinde ayrımcılık sayılan durumlar
Aşağıdakiler hukuka aykırıdır:
Cinsiyet (kadın / erkek)
Hamilelik, doğum, annelik
Medeni hâl (evli / bekar)
İnanç, mezhep (Alevi – Sünni vb.)
Oruç tutma / tutmama
Siyasi görüş
Sendika üyeliği
Engellilik
Yaş
Sağlık durumu
Irk, etnik köken(Türk, Kürt, Arap, Afgan)
3. Ayrımcılık hangi aşamalarda olur?
Ayrımcılık sadece işten çıkarma değildir:
İşe alımda
Maaş belirlenirken
Terfi ve görev dağılımında
İzinlerde
Vardiya düzeninde
Performans değerlendirmesinde
İşten çıkarırken
4. Ayrımcılık örnekleri
Aynı işi yapan kadın işçiye daha düşük maaş
Hamile kaldığı için görev değişikliği veya işten çıkarma
Alevi olduğu için dışlanma
Engelli çalışana uygun iş verilmemesi
Oruç tuttuğu için alay edilmesi
Bunların tamamı hukuka aykırıdır.
EN SIK RASTLANAN AYRIMCILIK ÖRNEKLERİ
A) Yabancı uyruklu çalışanlara yönelik ayrımcılık
Örnekler:
Aynı işi yapmasına rağmen daha düşük ücret
Fazla mesainin ödenmemesi
“Nasıl olsa şikâyet edemez” anlayışı
İzinlerin kullandırılmaması
Hakaret, aşağılayıcı hitaplar
➡️ Yabancı olmak, daha az hak anlamına gelmez.
➡️ Çalışma izni olan yabancı işçi Türk işçiyle aynı haklara sahiptir.
B) Vatandaş olup farklı etnik kökene sahip çalışanlara yönelik ayrımcılık
Sahada görülen örnekler:
Kürtçe, Lazca, Arapça konuştuğu için uyarı
Aksanı nedeniyle alay edilmesi
“Buralarda siyaset yapma” baskısı
Terfi ettirilmemesi
Sürekli ağır işlere verilmesi
➡️ Etnik köken nedeniyle yapılan her ayrım hukuka aykırıdır.
C) Alevi/Bektaşi çalışanlara yönelik ayrımcılık
Örnekler:
İnancını açıklamaya zorlanma
Muharrem orucu nedeniyle alay
Sünni ibadetlere zorlanma
“Farklı” diye dışlanma
İnancı nedeniyle yönetici yapılmama
➡️ Alevilik de din ve vicdan özgürlüğü kapsamındadır.
D) Hristiyan çalışanlara yönelik ayrımcılık
Gerçek örnekler:
Noel izni talebinin alay konusu yapılması
İnancı nedeniyle dışlanma
“Misyoner” ithamları
İbadet günlerinde izin verilmemesi
İnancını gizlemek zorunda bırakılması
➡️ İnanç nedeniyle baskı açık ayrımcılıktır.
E) Eşcinsel (LGBTİ+) çalışanlara yönelik ayrımcılık
Sahada sık görülenler:
Cinsel yönelimi nedeniyle alay
Dedikodu ve dışlama
“Bizim şirkete yakışmıyor” söylemi
İşten çıkarma tehdidi
Yönetici yapılmama
➡️ Cinsel yönelim de ayrımcılık yasağı kapsamındadır. ➡️ “Ahlak” bahanesiyle yapılamaz.
5. İşveren “performans” diyerek ayrımcılık yapabilir mi?
Performans gerekçesi somut ve belgeli olmalıdır
Aynı durumda olan işçilere farklı davranılıyorsa
➡️ Ayrımcılık sayılır
6. Ayrımcılık yapıldığını nasıl anlarsınız?
Şu soruları sorun:
Aynı durumda başkalarına farklı mı davranılıyor?
Gerekçe net mi, yoksa bahane mi?
Sürekli aynı gruba mı uygulanıyor?
Cevap “evet” ise ayrımcılık ihtimali yüksektir.
7. Ayrımcılığa uğrayan işçi ne yapmalı?
Delil topla
Mesajlar
E-postalar
Tanıklar
Kamera kayıtları
Bordrolar
Yazılı itiraz et
E-posta veya dilekçe ile
“Ayrımcılık” kelimesini açıkça kullan
Sessiz kalma
Susmak, uygulamanın normalleşmesine yol açar
8. Ayrımcılığa karşı hukuki yollar
İş Mahkemesi'nde dava
Ayrımcılık tazminatı
Kötü niyet tazminatı
Sendikal tazminat (sendika varsa)
İşe iade davası
9. Ayrımcılık tazminatı
İşçi, 4 aya kadar ücret tutarında tazminat isteyebilir
Ayrıca:
o Kıdem
o İhbar hakları da saklıdır
Sürekli
Sistemli
Yıpratıcı davranışlar
➡️ Mobbing sayılır
➡️ Manevi tazminat istenebilir
11. Ayrımcılık her zaman açık olmaz
Ayrımcılık çoğu zaman:
“Biz öyle demedik”
“Yanlış anladın”
“Şaka yaptık” şeklinde gizlenir.
Ama etkisi ayrımcılıktır.
AYRIMCILIK – SIK SORULAN SORULAR
Ayrımcılığı ispatlamak zor mu?
➡️ Hayır. Güçlü emare yeterlidir.
Tanık olmadan olur mu?
➡️ Evet, yazılı belgelerle olabilir.
İşten çıkarılırsam ne olur?
➡️ Ayrımcılık varsa dava açılır.
Sessiz kalırsam hakkımı kaybeder miyim?
➡️ Zamanla ispat zorlaşır.
Ayrımcılık için hak düşürücü süre var mı?
➡️ Genel zaman aşımı uygulanır.
Ayrımcılığı şikâyet edince işten atılabilir miyim?
➡️ Atılırsa hukuka aykırı olur.
Ayrımcılık olduğunu nasıl ispatlarım?
➡️ Benzer durumda olanlara farklı muamele gösterilmesi yeterlidir.
Yabancıyım, dava açabilir miyim?
➡️ Evet.
Eşcinsel olduğum için işten atıldım, ne yapabilirim?
➡️ Ayrımcılık ve işe iade davası açılabilir.
Alevi olduğum için dışlanıyorum, ama açıkça söylenmiyor?
➡️ Dolaylı ayrımcılık da yasaktır.
Şikâyet edersem işten atılır mıyım?
➡️ Atılırsan bu da hukuka aykırı olur.
ÖNEMLİ
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile iletişime geçebilirsiniz.
Yorumlar