İş sağlığı ve güvenliği önlemleri alınmadığında işten kaçınma hakkı nasıl kullanılır? Maaş kesintisi yapılır mı, kıdem tazminatı alınabilir mi? Haklarınız rehberi.
İş hayatında çalışanların hayatını, beden bütünlüğünü ve sağlığını koruyan en temel yasal güvencelerden biri "İşten Kaçınma Hakkı"dır.
Ancak bu hak, işçinin keyfi olarak "ben bugün çalışmıyorum" demesi değildir. Kanun, çalışanın kendini riske atmadan işi bırakabilmesi için çok net koşullar ve prosedürler belirlemiştir.
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (6331 sayılı Kanun m. 13) ve Yargıtay kararları çerçevesinde, iş sağlığı ve güvenliği (İSG) önlemleri alınmadığında işten kaçınma hakkının nasıl kullanılacağı aşağıda adım adım açıklanmıştır:
1. İşten Kaçınma Hakkının Kullanılma Şartları Nelerdir?
Bir çalışanın işini güvenle durdurup çalışmaktan kaçınabilmesi için şu iki temel unsurun aynı anda bulunması gerekir:
Ciddi ve Yakın Bir Tehlike: İş yerindeki eksikliğin (örneğin; baret/emniyet kemeri olmaması, arızalı/korumasız makine, çökmeye meyilli iskele, açıkta duran yüksek voltajlı kablo, yetersiz havalandırma vb.) her an bir kazaya, yaralanmaya veya ölüme yol açabilecek boyutta olması.
İSG Önlemlerinin Alınmamış Olması: İşverene veya iş güvenliği uzmanına bildirilmiş olmasına rağmen gerekli güvenlik tedbirlerinin fiilen uygulanmamış olması.
2. Adım Adım İşten Kaçınma Hakkı Nasıl Kullanılır?
İşten kaçınma hakkını kullanırken haklıyken "işi terk etti, devamsızlık yaptı" sayılarak haksız duruma düşmemek için şu prosedür takip edilmelidir:
1. Adım: Durumu Kurula veya İşverene Bildirin (Yazılı Başvuru)
Ciddi ve yakın tehlike ile karşılaşan işçi, öncelikle İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu’na (kurul bulunmayan iş yerlerinde doğrudan işverene veya işveren vekiline) başvurur.
Başvuruda tehlikeli durum açıkça belirtilmeli ve gerekli tedbirlerin alınması talep edilmelidir.
Bu bildirimin e-posta, tutanak veya yazılı dilekçe ile belgelenebilir şekilde yapılması ilerideki olası uyuşmazlıklar için kritiktir.
2. Adım: Kurulun veya İşverenin Kararını Bekleyin
Başvuru üzerine İSG Kurulu veya işveren derhal toplanarak durumu değerlendirir ve kararını verir. Karar, işçiye ve İSG temsilcisine yazılı olarak bildirilir.
3. Adım: İşi Bırakın (Kaçınma Hakkını Kullanın)
Kurul veya işveren işçinin talebi yönünde karar verirse (tehlikeyi kabul ederse); işçi gerekli İSG tedbirleri alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir.
3. Acil ve Kaçınılmaz Durumlarda Özel kural (Başvuru Şartı Aranmaz!)
Eğer tehlike o kadar ani ve büyüktür ki (örneğin; yangın çıkması, göçük riski, gaz sızıntısı, patlama tehlikesi vb.) kurula veya işverene başvuracak zaman yoksa:
İşçi, hiçbir yere başvurmak zorunda kalmaksızın DİĞER HAKLARINI SAKLI TUTARAK çalışma yerini veya tehlikeli alanı derhal terk edip güvenli bir yere çekilebilir. Bu hareketinden dolayı işçi hiçbir şekilde cezalandırılamaz.
4. İşten Kaçınma Süresince Maaş ve Sigorta Yatar mı?
Çalışanların en çok korktuğu konu "çalışmadığım günlerin parası kesilir mi?" kaygısıdır.
Maaş ve Haklar Aynen Ödenir: İşten kaçınma hakkını kullanan işçinin bu süre içerisindeki maaşı, yemek/yol yardımı, sigorta primleri ve diğer tüm özlük hakları aynen ödenmeye devam eder. İşveren bu süreyi "çalışılmayan gün" sayarak ücretten kesinti yapamaz.
İşveren Başka İş Veremez mi? İşveren, tehlikeli alanın dışında, işçinin görev tanımına ve sağlığına uygun güvenli başka bir işte işçiyi çalıştırabilir.
5. İşveren Önlem Almazsa İşçi Tazminatını Alıp Ayrılabilir mi? (Haklı Fesih)
İşçinin talebine ve kurulun kararına rağmen işveren gerekli İSG tedbirlerini almamakta ısrar ederse:
İşçi, İş Kanunu m. 24/I-f ve 6331 sayılı Kanun m. 13/5 uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir.
Bu şekilde ayrılan işçi, Kıdem Tazminatını ve ödenmeyen diğer tüm işçilik alacaklarını (fazla mesai, izin vb.) işverenden talep etme hakkına sahip olur.
İşten Kaçınma Hakkını Kullanacak İşçinin İzlemesi Gereken Rehber
Tehlikeyi Fotoğraflayın/Belgeleyin: Alınmayan güvenlik önlemini (örneğin korumasız iskeleyi veya arızalı makineyi) telefonunuzla fotoğraflayın veya video kaydına alın.
Sözlü Değil Yazılı Bildirim Yapın: İşveren veya formene "Bu makine korumasız, çalışmıyorum" demek yerine durumu İSG uzmanına e-posta/mesaj ile veya yazılı dilekçe vererek iletin.
İş Yerini İzinsiz Terk Etmeyin: Kaçınma hakkı "eve gitmek" demek değildir. Güvenlik önlemi alınıncaya kadar iş yerinin güvenli bir alanında (örneğin dinlenme odasında veya çay ocağında) bulunmaya devam edin.
İhtarname Çekerek Feshedin: İSG önlemleri günlerce alınmıyorsa, Noter kanalıyla ihtarname çekerek sözleşmenizi haklı nedenle feshettiğinizi ve kıdem tazminatınızı istediğinizi bildirin.
AVUKATA BAŞVURUN
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile geçebilirsiniz.
Yorumlar