İşyerinde kreş (çocuk bakım yurdu) açma yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, Türk İş Mevzuatında ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında doğrudan "çalışma şartlarının uygulanmaması" ve işçi aleyhine esaslı ihlal olarak değerlendirilmektedir.
Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik ile 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde, işverenin kreş açma yükümlülüğünü ihlal etmesi durumunda kadın çalışanın yasal hakları aşağıda detaylandırılmıştır:
1. Hangi Şirketlerde Kreş Açma Zorunluluğu Vardır?
Yönetmeliğin 13. maddesi uyarınca kreş yükümlülüğü şu şartlara bağlıdır:
150 Kadın Çalışan Sınırı: Yaşları ve medeni halleri (evli/bekar) ne olursa olsun, 150’den fazla kadın çalışanı olan işyerlerinde 0-6 yaşındaki çocukların bakımı ve emzirilmesi için işveren tarafından ücretsiz kreş / çocuk bakım yurdu açılması zorunludur.
Hesaplama Kriteri: Aynı belediye ve mücavir alan sınırları içindeki tüm şubelerde çalışan kadın işçi sayısı toplanarak hesaplanır. Ayrıca annesi vefat etmiş veya velayeti babada olan erkek çalışanların çocukları da bu hesaba katılır.
Dışarıdan Hizmet Alımı: İşveren bizzat kreş açabileceği gibi, yetkilendirilmiş kreşlerle anlaşarak da bu yükümlülüğü yerine getirebilir (işçiye tamamen ücretsiz olması kaydıyla).
2. Kreş Açmayan İşverene Karşı Kadın İşçinin Hakları
İşveren 150 kadın çalışan sınırını aşmasına rağmen kreş açmıyor veya dışarıdan ücretsiz kreş imkanı sağlamıyorsa, 0-6 yaş arası çocuğu olan kadın çalışanın yasal hakları şunlardır:
A) Haklı Nedenle Fesih ve Kıdem Tazminatı Hakkı (İş Kanunu m. 24/II-f)
İş Kanunu’nun 24/II-f maddesinde yer alan "yahut çalışma şartları uygulanmazsa" hükmü gereğince; işverenin kanuni kreş açma borcunu yerine getirmemesi, çalışma koşullarının uygulanmaması sayılır.
Kadın işçi, ihbar süresi beklemeksizin iş sözleşmesini derhal feshedebilir.
En az 1 yıllık kıdemi varsa Kıdem Tazminatını son kuruşuna kadar alma hakkı kazanır.
Bu fesih türünde kadın işçi istifa etmiş sayılmaz, yasal hakkını kullanarak haklı fesih yapmış kabul edilir.
B) Kreş Parası/Burs Verilmesi İşvereni Sorumluluktan Kurtarmaz
Birçok şirket kreş açmak yerine kadın çalışanına maaşına ek "kreş yardımı" adı altında cüzi bir ödeme yaparak veya bir kreşte indirim imkanı sunarak bu yükümlülükten kurtulmaya çalışmaktadır.
Yargıtay Emsal Kararları: Yargıtay (Örn. 9. Hukuk Dairesi) kararlarında; kanunun aradığı ücretsiz kreş hizmetini sunmak yerine nakit ödeme yapılmasının veya indirim sağlanmasının işverenin yasal yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacağını açıkça belirtmektedir. Kadın işçinin haklı fesih ve kıdem tazminatı hakkı devam eder.
C) Çalışmaktan Kaçınma ve Şikayet Hakkı
İşten ayrılmak istemeyen kadın çalışan; Noter kanalıyla ihtarname göndererek kreş imkanının sağlanmasını yazılı olarak talep edebilir veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na şikayette bulunabilir. Kreş yükümlülüğünü ihlal eden işverenlere bakanlıkça idari para cezası uygulanır.
3. Haklı Fesih Yaparken İzlenmesi Gereken Adımlar
Tazminat hakkınızı kaybetmemek ve haklıyken "işi mazeretsiz terk etti" durumuna düşmemek için şu prosedür takip edilmelidir:
Şartları Belgeleyin: İşyerinde 150’den fazla kadın çalışan olduğunu ve 0-6 yaş arası çocuğunuzun bulunduğunu (Nüfus kayıt örneği vb.) netleştirin.
Noter Kanalıyla İhtarname Gönderin: İşverene çekilecek fesih ihtarnamesinde;
"Şirketinizde 150'den fazla kadın çalışan bulunmasına rağmen yasal zorunluluğa aykırı olarak kreş hizmeti sunulmamıştır. 0-6 yaş arası çocuğum bulunmakta olup kreş yükümlülüğünün yerine getirilmemesi nedeniyle İş Kanunu m. 24/II-f uyarınca iş sözleşmemi haklı nedenle feshediyorum. Kıdem tazminatımın ve ödenmeyen tüm işçilik alacaklarımın tarafıma ödenmesini talep ederim."
şeklinde beyanda bulunulmalıdır.
Arabuluculuk Sürecini Başlatın: İhtarname çekildikten sonra Adliye'deki Arabuluculuk Bürosu’na başvurarak kıdem tazminatı ve diğer alacaklarınız için süreç başlatılmalıdır.
Dava Açılması: Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamaması halinde İş Mahkemesi’nde dava açılarak tazminat tahsil edilir.
AVUKATA BAŞVURUN
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile geçebilirsiniz.
Yorumlar