İş hukukunda son yıllarda en çok tartışılan konulardan biri de ikale (karşılıklı anlaşma ile sözleşmesinin sona erdirilmesi) uygulamasıdır. Pek çok işçi, işveren tarafından önüne konulan ikale sözleşmesini imzaladıktan sonra hangi haklarını alabileceğini veya hangi haklarından vazgeçmiş sayılacağını bilmemektedir.
İşçi ile işverenin karşılıklı ve özgür iradeleriyle iş sözleşmesini sona erdirmelerine "ikale sözleşmesi" denir. İkale, ne işveren feshi ne de işçi istifasıdır; tarafların ortak iradesiyle iş ilişkisinin sona erdirilmesidir.
Ancak burada kritik soru şudur:
İkale sözleşmesi imzalayan işçi kıdem tazminatı, ihbar tazminatı veya işsizlik maaşı alabilir mi?
İkale Sözleşmesi Nedir?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'ndaki sözleşme özgürlüğü ilkesi kapsamında taraflar, mevcut bir sözleşmeyi karşılıklı anlaşmayla sona erdirebilirler.
İş hukukunda bu uygulamaya "ikale" veya "bozma sözleşmesi" adı verilmektedir.
Özellikle;
Şirket küçülmeleri,
Yeniden yapılanmalar,
Toplu işten çıkarmalar,
Yönetici pozisyonlarındaki ayrılıklar,
gibi durumlarda sıklıkla kullanılmaktadır.
İşçi İkale İmzalamak Zorunda Mıdır?
Hayır.
İkale sözleşmesinin en önemli unsuru karşılıklı ve serbest iradedir.
İşveren işçiyi;
Baskı yaparak,
Tehdit ederek,
İşten atmakla korkutarak,
ikale imzalamaya zorlayamaz.
Yargıtay kararlarına göre işçinin gerçek iradesi bulunmuyorsa ikale geçersiz sayılabilir.
Kıdem Tazminatı Alınabilir Mi?
Evet.
Kanunda ikale halinde kıdem tazminatının mutlaka ödeneceğine dair bir zorunluluk bulunmasa da uygulamada geçerli bir ikale sözleşmesinin kurulabilmesi için işçiye ek menfaat sağlanması gerekir.
Bu nedenle çoğu ikale sözleşmesinde:
Kıdem tazminatı,
Kullanılmayan yıllık izin ücretleri,
Ek tazminatlar,
ödenmektedir.
Hatta Yargıtay'a göre işçiye makul bir yarar sağlanmadan düzenlenen ikale sözleşmeleri geçersiz kabul edilebilmektedir.
İhbar Tazminatı Talep Edilebilir Mi?
Taraflar sözleşmede kararlaştırmışsa evet.
Ancak ikale sözleşmesinde genellikle ihbar tazminatının da ödeneceği düzenlenmektedir.
İşveren tarafından hazırlanan sözleşmede ihbar tazminatı öngörülmemişse sonradan ayrıca talep edilip edilemeyeceği somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
İşsizlik Maaşı Alınabilir Mi?
En çok merak edilen konulardan biri budur.
Genel kural olarak;
İşsizlik ödeneği alabilmek için iş sözleşmesinin işçinin kendi kusuru ve isteği dışında sona ermiş olması gerekir.
İkale sözleşmesi tarafların ortak iradesiyle yapıldığı için çoğu durumda İŞKUR tarafından işsizlik maaşı bağlanmamaktadır.
Bu nedenle ikale teklifini kabul etmeden önce işçinin bu hususu mutlaka değerlendirmesi gerekir.
Fazla Mesai ve Diğer İşçilik Alacakları Ne Olur?
İkale sözleşmesinde açıkça belirtilmediği sürece;
Fazla mesai alacakları,
Hafta tatili ücretleri,
Ulusal bayram ve genel tatil ücretleri,
Ücret alacakları,
ayrı değerlendirilir.
İşçinin bu alacaklardan açık ve geçerli şekilde feragat etmesi gerekir.
Aksi halde sonradan dava konusu yapılmaları mümkündür.
Kanuni Dayanak
Türk Borçlar Kanunu Madde 26
"Taraflar bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilirler."
Bu hüküm ikale sözleşmelerinin hukuki temelini oluşturmaktadır.
Türk Borçlar Kanunu Madde 420
İşçi alacaklarına ilişkin ibra sözleşmelerinin geçerliliği sıkı şartlara bağlanmıştır. Bu nedenle ikale sözleşmesi hazırlanırken işçinin haklarının açık şekilde gösterilmesi büyük önem taşır.
İkale İmzalamadan Önce İşçinin Dikkat Etmesi Gerekenler
✅ Kıdem tazminatının ödenip ödenmediğini kontrol edin.
✅ İhbar tazminatına ilişkin düzenlemeyi inceleyin.
✅ İşsizlik maaşı hakkınızı kaybedebileceğinizi unutmayın.
✅ Kullanılmayan yıllık izin ücretlerinin hesaplanıp hesaplanmadığını kontrol edin.
✅ Belgeyi okumadan imzalamayın.
✅ Mümkünse imzalamadan önce bir iş hukuku avukatına danışın.
Sonuç
Karşılıklı anlaşma (ikale) sözleşmesi ile işten ayrılan işçi, sözleşmenin içeriğine göre kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücretleri ve ek tazminatlar talep edebilir. Ancak ikale sözleşmesi çoğu zaman işsizlik maaşı hakkının kaybedilmesine neden olabilmektedir. Bu nedenle işçinin önüne gelen her ikale teklifini kabul etmeden önce haklarını detaylı şekilde değerlendirmesi gerekir.
Özellikle yüksek kıdemli çalışanlar açısından, ikale sözleşmesinin tek bir maddesi dahi ciddi hak kayıplarına yol açabileceğinden profesyonel hukuki destek alınması önemlidir.
AVUKAT DESTEĞİ İÇİN ULAŞABİLİRSİNİZ
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile iletişime geçebilirsiniz.
Yorumlar