Küreselleşen dünyada yurtdışında çalışma olgusu giderek artmaktadır. Türkiye’den birçok işçi, farklı ülkelerdeki projelerde çalışmak üzere gönderilmektedir. Bu durum, yurtdışında çalışan Türk işçilerinin haklarının korunması ve iş ilişkilerinde uygulanacak hukukun belirlenmesi gibi önemli hukuki meseleleri gündeme getirmektedir.
Anayasa’nın 17. maddesi yaşam hakkını güvence altına alırken, iş ve sosyal güvenlik mevzuatı da işçilerin korunmasını sağlamak amacıyla çeşitli düzenlemeler içermektedir. Bu çerçevede, yurtdışına işçi gönderilmesi, işçi temini ve hizmet sözleşmelerinin düzenlenmesi belirli kurallara bağlanmıştır.
Yurtdışına İşçi Gönderilmesi ve İŞKUR’un Rolü
Yurtdışında işçi çalıştırmak isteyen firmaların işçi temini faaliyetleri Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) veya İŞKUR tarafından yetkilendirilen özel istihdam büroları aracılığıyla yürütülmektedir.
Türk veya yabancı uyruklu firmalar;
İŞKUR kayıtlarından işçi temin edebilir,
özel istihdam büroları aracılığıyla işçi bulabilir,
veya doğrudan işçi temin edebilir.
Ancak her durumda işçi ile işveren arasında imzalanan hizmet sözleşmesinin İŞKUR tarafından onaylanması zorunludur.
Hizmet Sözleşmesinin Onaylanması
Yurtdışında çalıştırılacak işçiler ile işverenler arasında yapılacak hizmet sözleşmeleri İŞKUR tarafından hazırlanan örnek sözleşmeye uygun olmalıdır.
Bu sözleşme:
tarafından kayıt altına alınmalıdır.
Bu zorunluluğa aykırı davranılması durumunda işveren ve özel istihdam büroları hakkında idari para cezaları ve çeşitli yaptırımlar uygulanmaktadır.
İdari Yaptırımlar
Yurtdışına işçi gönderilmesine ilişkin mevzuata aykırı davranan kişi ve kurumlara çeşitli yaptırımlar uygulanmaktadır.
Örneğin;
İŞKUR’dan izin almadan aracılık yapanlara idari para cezası uygulanır.
Hizmet sözleşmesini İŞKUR’a onaylatmayan işverenler hakkında para cezası verilir.
Kurallara üç kez aykırı davranan özel istihdam bürolarının faaliyet izinleri iptal edilebilir.
Bu düzenlemelerin amacı, yurtdışında çalıştırılacak işçilerin dolandırıcılık veya kötü niyetli uygulamalara maruz kalmasını önlemektir.
Yurtdışında Çalışan İşçilerin Sosyal Güvenlik Hakları
Yurtdışında çalışan işçilerin sosyal güvenlik hakları, Türkiye ile çalışılan ülke arasında sosyal güvenlik sözleşmesi olup olmamasına göre belirlenir.
Eğer iki ülke arasında sosyal güvenlik sözleşmesi yoksa işçiler hakkında 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümleri uygulanır.
Bu kapsamda işçiler;
geçici iş göremezlik ödeneği
sürekli iş göremezlik ödeneği
emzirme ödeneği gibi sosyal güvenlik haklarından yararlanabilir.
İş Sözleşmelerinde Uygulanacak Hukuk
Yurtdışında çalışan işçiler bakımından uygulanacak hukuk 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) kapsamında düzenlenmiştir.
MÖHUK’un 27. maddesine göre;
Taraflar sözleşmede uygulanacak hukuku seçebilir.
Ancak bu seçim, işçinin çalıştığı ülke hukukunun sağladığı asgari korumayı ortadan kaldıramaz.
Taraflar hukuk seçimi yapmamışsa, sözleşmeye işçinin mutad işyeri hukuku uygulanır.
Mutad işyeri;işçinin işini fiilen ve ağırlıklı olarak yaptığı yerdir.
İşçilik Alacakları
Yurtdışında çalışan Türk işçileri de;
kıdem tazminatı
ihbar tazminatı
fazla mesai
yıllık izin
gibi işçilik alacaklarına hak kazanabilir.
Yargıtay içtihatlarına göre, işçi yurtdışında çalışsa bile Türk işveren ile arasındaki iş sözleşmesi kapsamında işçilik alacaklarını talep edebilir.
Ayrıca ücretin döviz üzerinden ödenmesi durumunda işçi alacaklarını döviz cinsinden talep edebilir.
Yetkili Mahkeme
Yurtdışında çalışan işçilerin açacağı davalarda yetkili mahkeme MÖHUK’un 40 ve 44. maddelerine göre belirlenir.
Buna göre işçi;
işverenin yerleşim yerinde,
kendi yerleşim yerinde,
veya mutad meskeninin bulunduğu yerdeki Türk mahkemelerinde
dava açabilir.
Sonuç
Yurtdışında çalışan Türk işçilerin haklarının korunması, hem ulusal mevzuat hem de milletlerarası özel hukuk kuralları ile güvence altına alınmıştır.
İŞKUR’un denetim mekanizması, hizmet sözleşmelerinin onaylanması, sosyal güvenlik düzenlemeleri ve yargı kararları, işçilerin mağduriyet yaşamalarını önlemeyi amaçlamaktadır.
Bununla birlikte, yurtdışında çalışmak isteyen işçilerin sözleşmelerini dikkatle incelemesi ve işveren hakkında gerekli araştırmayı yapması büyük önem taşımaktadır.
İş davalarında hak kaybına uğramamanız için avukat desteğine başvurmanız önemlidir. Avukat desteği için dilerseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Yorumlar