Erken Gelip Geç Çıkan İşçinin Fazla Mesai Hakkı Var mıdır? Hazırlık ve Temizlik Süreleri Çalışma Süresine Dahil Edilir mi? İşçinin işe erken gelmesi, iş hazırlığı yapması veya geç çıkması fazla mesai hesabına dahil edilir mi? Hazırlık ve temizlik süreleri için Yargıtay uygulaması ve işçi hakları.
Erken Gelip Geç Çıkan (Hazırlık ve Temizlik Süresi Yapan) İşçinin Fazla Mesai Hakkı Var mıdır?
Çalışma hayatında birçok işçi, vardiya başlangıcından önce işyerine gelerek hazırlık yapmakta, iş bitiminden sonra ise temizlik, kapatma, raporlama veya ekipman toplama işleri nedeniyle geç çıkmaktadır. Ancak bu süreler çoğu zaman resmi çalışma saatlerine dahil edilmemekte ve fazla mesai hesabında dikkate alınmamaktadır.
Peki, işçinin işbaşı yapmadan önce geçirdiği hazırlık süresi veya mesai bitiminden sonra yaptığı işler çalışma süresinden sayılır mı?
Cevap, bu sürelerin işverenin talimatı ve işin gereği olarak yapılıp yapılmadığına göre değişmektedir.
Çalışma Süresi Nasıl Belirlenir?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesi uyarınca genel çalışma süresi haftada en çok 45 saat olarak belirlenmiştir.
Ancak çalışma süresi yalnızca işçinin fiilen üretim yaptığı zaman değildir.
İşçinin;
İşverenin emri altında bulunduğu,
İş görmeye hazır şekilde beklediği,
İşin yürütümü için zorunlu faaliyetleri yerine getirdiği,
süreler de çalışma süresi kapsamında değerlendirilebilir.
Hazırlık Süresi Fazla Mesaiye Dahil Edilir mi?
Evet, bazı durumlarda dahil edilir.
Örneğin işçi;
İşveren tarafından erken gelmesi konusunda yönlendiriliyorsa,
Üniforma giyme, ekipman hazırlama, makine çalıştırma gibi işlemleri yapmak zorundaysa,
İşe başlamadan önce yapılması gereken işlemler işin normal akışı için zorunluysa,
bu süreler çalışma süresi olarak kabul edilebilir.
Önemli olan, hazırlığın işçinin kendi tercihiyle mi yoksa işin gereği ve işveren talimatıyla mı yapıldığıdır.
Temizlik ve Kapanış İşleri Mesai Sayılır mı?
Evet, şartları varsa sayılır.
Örneğin;
Mağaza çalışanının kapanış temizliği yapması,
Garsonun masa düzenlemesi ve kapanış işlemleri,
Fabrika işçisinin makine temizliği yapması,
Güvenlik görevlisinin devir teslim işlemleri,
Kasiyerin kasa kapatma işlemleri,
normal çalışma saatleri dışında yapılıyorsa çalışma süresine dahil edilebilir.
İşverenin "vardiya bitti, ancak kişisel olarak kaldı" savunması, yapılan işin zorunlu olduğu durumlarda kabul edilmeyebilir.
İşçinin Erken Gelmesi Her Zaman Mesai midir?
Hayır.
İşçinin;
Kendi isteğiyle erken gelmesi,
İşe başlamadan önce kişisel hazırlık yapması,
Çalışmaya başlamadan önce tamamen kendi tercihiyle işyerinde bulunması,
tek başına fazla çalışma hakkı doğurmaz.
Mahkeme, erken gelme nedenini ve işverenin bu konudaki bilgisini değerlendirir.
İşveren "Kendi İsteğiyle Kaldı" Diyebilir mi?
Uygulamada işverenler çoğu zaman bu savunmayı yapmaktadır.
Ancak işçi;
İşin yetişmesi için kalıyorsa,
Amirleri tarafından biliniyor veya kabul ediliyorsa,
Yapılan iş işverenin yararına ise,
İşin tamamlanması için bu süre zorunlu hale gelmişse,
bu çalışmalar fazla mesai hesabına dahil edilebilir.
İşverenin açık talimat vermemesi her zaman tek başına yeterli değildir.
Hazırlık ve Temizlik Süreleri Nasıl İspatlanır?
İşçi;
Kart basma kayıtları,
Turnike giriş-çıkış kayıtları,
Kamera görüntüleri,
Vardiya listeleri,
Amir talimatları,
WhatsApp yazışmaları,
E-posta kayıtları,
Görev çizelgeleri,
Tanık anlatımları,
ile fazla çalışmayı ispat edebilir.
Özellikle işyerine giriş-çıkış kayıtları bu tür davalarda önemli delillerdendir.
Bu Süreler Fazla Mesai Ücretine Nasıl Yansır?
Hazırlık ve kapanış süreleri çalışma süresine dahil edildiğinde;
Haftalık 45 saatlik çalışma sınırı yeniden hesaplanır.
Aşan süreler fazla çalışma olarak değerlendirilir.
Her fazla çalışma saati için normal saat ücretinin %50 artırımlı tutarı ödenir.
Örneğin işçi her gün 20 dakika erken gelip 20 dakika geç çıkıyorsa, bu süreler haftalık toplam çalışma hesabına dahil edilebilir.
Yargıtay'ın Yaklaşımı
Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında;
İşin niteliği gereği yapılması zorunlu hazırlık çalışmalarının çalışma süresinden sayılabileceği,
İşverenin bilgisi dahilinde yapılan çalışmaların dikkate alınması gerektiği,
İşçinin işyerinde bulunduğu her sürenin otomatik olarak çalışma süresi kabul edilmeyeceği,
Fiili çalışma ve işveren yararına geçirilen sürenin esas alınacağı,
kabul edilmektedir.
Fazla Mesaisi Ödenmeyen İşçi Ne Yapabilir?
Hazırlık, temizlik veya kapanış süreleri nedeniyle fazla çalışma yaptığı halde ücret alamayan işçi;
Fazla mesai alacağı talep edebilir,
Zorunlu arabuluculuk yoluna başvurabilir,
İş Mahkemesinde dava açabilir,
Şartları oluşmuşsa ücretlerin ödenmemesi nedeniyle haklı fesih imkanını değerlendirebilir.
İşçi Hak Kaybı Yaşamamak İçin Ne Yapmalıdır?
İşçiler;
Günlük gerçek giriş-çıkış saatlerini not etmelidir.
Kart basma kayıtlarını saklamalıdır.
Amir talimatlarını muhafaza etmelidir.
Yapılan hazırlık ve kapanış işlerini belgelemelidir.
Bordrolarını kontrol etmelidir.
Hak kaybı yaşamadan hukuki destek almalıdır.
Sonuç
İşçinin vardiya öncesi hazırlık yapması veya vardiya sonrası temizlik, kapanış ve devir işlemlerini gerçekleştirmesi her zaman fazla mesai oluşturmaz. Ancak bu çalışmalar işverenin bilgisi dahilinde, işin gereği olarak ve işveren yararına yapılıyorsa çalışma süresinden sayılabilir. Bu durumda haftalık 45 saat sınırının aşılması halinde işçi fazla çalışma ücretine hak kazanabilir.
AVUKAT DESTEĞİ İÇİN ULAŞABİLİRSİNİZ
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile geçebilirsiniz.
Yorumlar