“Fazla Mesai Ücreti Maaşa Dahildir” Sözleşme Maddesi Geçerli midir? Yasal Sınırlar ve Yargıtay Kriterleri
İş sözleşmesinde “fazla mesai ücreti maaşa dahildir” maddesi geçerli midir? Yargıtay’ın 270 saat sınırı, fazla çalışma alacağı ve işçinin hakları hakkında detaylı bilgi.
“Fazla Mesai Ücreti Maaşa Dahildir” Sözleşme Maddesinin Yasal Sınırları ve Yargıtay Kriterleri Nelerdir?
İş sözleşmelerinde özellikle beyaz yakalı çalışanlar, yöneticiler ve yüksek ücretli pozisyonlarda görev yapan işçiler bakımından sıkça;
“Fazla çalışma ücretleri aylık ücrete dahildir.”“İşçi fazla mesai ücreti talep edemez.”“Tüm çalışma karşılığı ücret içerisinde ödenmiştir.”
şeklinde hükümler yer almaktadır.
Ancak bu tür maddeler, işverenin sınırsız şekilde fazla mesai yaptırabileceği veya işçinin hiçbir zaman fazla çalışma ücreti isteyemeyeceği anlamına gelmez.
Yargıtay uygulamasında bu tür sözleşme hükümleri belirli sınırlar içerisinde geçerli kabul edilmektedir.
Fazla Mesai Ücretinin Maaşa Dahil Edilmesi Mümkün Müdür?
Evet, belirli şartlarla mümkündür.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesi uyarınca fazla çalışma, haftalık 45 saati aşan çalışmalar olarak kabul edilir ve her bir fazla çalışma saati için normal saat ücretinin yüzde elli artırılmış tutarının ödenmesi gerekir.
Ancak taraflar, iş sözleşmesiyle belirli sınırlar içerisinde fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dahil olduğunu kararlaştırabilir.
Fakat bu hüküm;
İşçinin tüm fazla mesailerini ortadan kaldırmaz,
Sınırsız çalışma yükümlülüğü getirmez,
Kanunun emredici hükümlerini bertaraf edemez.
Yargıtay'ın En Önemli Kriteri: Yıllık 270 Saat Sınırı
Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre;
“Fazla mesai ücreti aylık ücrete dahildir” şeklindeki sözleşme hükümleri en fazla yıllık 270 saatlik fazla çalışma bakımından geçerli kabul edilmektedir.
Buna göre;
İşçinin yaptığı fazla çalışmalar yıllık 270 saati aşmıyorsa,
Sözleşmede açık bir düzenleme bulunuyorsa,
bu sürelerin ücret içinde değerlendirildiği kabul edilebilir.
Ancak;
Yıllık 270 saati aşan fazla çalışmalar için işçi ayrıca fazla mesai ücreti talep edebilir.
Yıllık 270 saatlik sınır, aylık olarak yaklaşık;
270 saat ÷ 12 ay = 22,5 saat
olarak dikkate alınabilir.
Ancak Yargıtay uygulamasında esas olan yıllık toplam süredir. Yani işçinin yıl içinde ne zaman 270 saatlik sınırı doldurduğu önem taşır.
Örneğin;
İlk 8 ay fazla çalışma yapılmamış,
Son 4 ay yoğun şekilde mesai yapılmışsa,
değerlendirme yıllık toplam üzerinden yapılır.
Asgari Ücret Alan İşçinin Maaşına Fazla Mesai Dahil Edilebilir mi?
Bu konu uygulamada büyük önem taşır.
Fazla mesainin maaşa dahil olduğu yönündeki hükmün geçerli olabilmesi için genellikle;
İşçinin ücret seviyesinin bu düzenlemeyi karşılayacak nitelikte olması,
Sözleşmede açık ve anlaşılır hüküm bulunması,
İşçinin yaptığı iş ve pozisyonunun dikkate alınması,
gerekir.
Özellikle asgari ücret seviyesinde çalışan bir işçiye, sınırsız fazla mesainin ücret içinde olduğu kabul ettirilemez.
Çünkü böyle bir yaklaşım, fazla çalışma ücretinin kanuni korumasını etkisiz hale getirir.
İşveren “Sözleşmeyi İmzaladın, Hiç Mesai Alamazsın” Diyebilir mi?
Hayır.
Bu ifade hukuken doğru değildir.
Sözleşmede böyle bir madde bulunsa bile;
İşçi;
Yıllık 270 saati aşan fazla çalışmalarını,
Ödenmeyen resmi tatil çalışmalarını,
Hafta tatili çalışmalarını,
Sözleşme dışı yapılan diğer çalışmalarını,
şartları oluştuğunda talep edebilir.
Yargıtay da sözleşmedeki bu tür hükümleri sınırsız bir feragat olarak kabul etmemektedir.
Fazla Mesainin Maaşa Dahil Olduğu Nasıl Denetlenir?
Mahkeme tarafından;
İş sözleşmesi,
Ücret bordroları,
Banka kayıtları,
Puantaj kayıtları,
İşe giriş-çıkış kayıtları,
E-posta ve dijital kayıtlar,
Tanık anlatımları,
birlikte değerlendirilir.
Önemli olan yalnızca sözleşmedeki madde değil, işçinin fiili çalışma düzenidir.
Yönetici ve Üst Düzey Çalışanlarda Durum Farklı mıdır?
Evet, bazı farklılıklar olabilir.
Özellikle;
Çalışma saatlerini kendisi belirleyebilen,
Personel üzerinde yönetim yetkisi bulunan,
İşyerindeki çalışma düzenini organize eden,
üst düzey yöneticiler bakımından fazla mesai değerlendirmesi daha farklı yapılabilmektedir.
Ancak yalnızca “müdür”, “uzman”, “yönetici” unvanına sahip olmak tek başına fazla mesai hakkını ortadan kaldırmaz.
Fiili çalışma düzeni ve yetki kapsamı önemlidir.
Fazla Mesai Ücreti Ödenmeyen İşçi Ne Yapabilir?
Fazla çalışmalarının karşılığı ödenmeyen işçi;
Fazla çalışma alacağı talep edebilir,
Zorunlu arabuluculuk sürecine başvurabilir,
İş Mahkemesinde dava açabilir,
Şartları oluşuyorsa İş Kanunu m.24 kapsamında haklı fesih imkanını değerlendirebilir.
Yargıtay Kriterleri Özetle
Yargıtay uygulamasında;
✅ Fazla mesainin maaşa dahil edilmesi mümkündür.
✅ Ancak bu düzenleme sınırsız değildir.
✅ Yıllık 270 saatlik sınır esas alınır.
✅ 270 saati aşan çalışmalar ayrıca ücretlendirilmelidir.
✅ İşçinin gerçek çalışma süresi araştırılmalıdır.
✅ Sözleşme maddesi tek başına işçinin tüm haklarını ortadan kaldırmaz.
Sonuç
İş sözleşmesinde yer alan “fazla mesai ücreti maaşa dahildir” hükmü, işveren açısından sınırsız bir hak sağlamaz. Yargıtay uygulamasına göre bu tür düzenlemeler ancak yıllık 270 saatlik fazla çalışma sınırı içinde geçerli kabul edilmektedir. İşçinin bu sınırı aşan fazla çalışmaları varsa, bu çalışmalar için ayrıca fazla mesai ücreti talep etme hakkı bulunmaktadır.
Bu nedenle iş sözleşmesindeki tek bir maddeye bakılarak değerlendirme yapılmamalı; işçinin pozisyonu, aldığı ücret, fiili çalışma saatleri ve işyeri kayıtları birlikte incelenmelidir.
AVUKAT DESTEĞİ İÇİN ULAŞABİLİRSİNİZ
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile geçebilirsiniz.
Yorumlar