Kronik hastalığı olan (kalp, astım vb.) işçinin sağlığına aykırı işte çalıştırılması yasal mıdır? Sağlık sebebiyle haklı fesih, kıdem tazminatı ve işçi hakları.
Kronik Hastalığı Olana (Kalp, Astım vb.) Sağlığına Uygun Olmayan İş Verilmesi Yasağı
İş hayatında en sık yaşanan ve işçinin hayatını doğrudan tehlikeye atan durumlardan biri de kronik rahatsızlığı (kalp, astım, koah, bel fıtığı, diyabet vb.) bilindiği halde çalışanın sağlığını olumsuz etkileyecek ağır, tozlu, kimyasal veya yoğun fiziksel güç gerektiren işlerde çalıştırılmaya devam edilmesidir.
Oysa 4857 sayılı İş Kanunu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Kanunu ve Yargıtay’ın emsal kararları işverene "işçiyi gözetme" ve "sağlığına uygun işte çalıştırma" yükümlülüğü getirmiştir.
Kronik hastalığı olan işçinin sağlığına uygun olmayan işte çalıştırılması yasağı, bu durumun hukuki sonuçları ve işçinin sahip olduğu yasal haklar aşağıda açıklanmıştır:
1. Yasal Mevzuat Ne Diyor? (Sağlığa Uygun İş Verme Zorunluluğu)
İşveren, iş yerinde yönetim hakkına sahip olsa da bu hakkını işçinin sağlığını riske atacak şekilde kullanamaz.
İSG Kanunu m. 10 ve m. 15 (Sağlık Gözetimi): İşveren, çalışanların iş yerinde maruz kalacağı sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak işe uygunluklarını değerlendirmek zorundadır. Kronik rahatsızlığı olan işçi, durumunu hekim raporuyla belgelediğinde, işveren bu işçiyi sağlık durumuna uygun bir göreve kaydırmakla yükümlüdür.
İşyeri Hekiminin Sorumluluğu: İşyeri hekimi, çalışanın muayenesi sonucunda "Gözetim altında tutulmalı, kimyasal/tozlu ortamda çalışamaz, gece vardiyasında çalışamaz, 5 kg’dan ağır yük kaldıramaz" gibi kısıtlamalar getirdiğinde işveren bu karara uymak zorundadır.
2. Sağlığına Uygun İş Verilmeyen İşçinin Yasal Hakları
Kronik rahatsızlığı bulunmasına ve bunu belgelemesine rağmen sağlığına aykırı bir işte çalıştırılmaya zorlanan işçi şu yasal haklara sahiptir:
A) Çalışmaktan Kaçınma Hakkı (İSG m. 13)
İşçinin sağlığı için ciddi ve yakın bir hayati tehlike oluşuyorsa (örneğin; ileri derece astım hastası işçinin tozlu/kimyasal ortamda çalışmaya zorlanması veya kalp hastasının aşırı sıcak/ağır yük işinde çalıştırılması), işçi gerekli sağlık önlemleri alınıp uygun bir iş verilinceye kadar çalışmaktan kaçınabilir.
Bu süreçte işçinin ücreti ve sigorta primleri kesintisiz ödenmeye devam eder.
B) Haklı Nedenle Fesih ve Kıdem Tazminatı Hakkı (İş Kanunu m. 24/I-a)
İş Kanunu’nun 24. maddesinin "Sağlık Sebepleri" başlıklı A fıkrasına göre:
"İş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa..."
işçi iş sözleşmesini ihbar süresi beklemeksizin derhal ve haklı nedenle feshedebilir.
Bu gerekçe ile işten ayrılan işçi Kıdem Tazminatını son kuruşuna kadar alma hakkı kazanır.
İstifa etmiş sayılmaz; fesih yasal bir sağlık nedenine dayanır.
C) Maddi ve Manevi Tazminat Davası
İşveren, kronik hastalığını bildiği halde işçiyi uygunsuz işte çalıştırmaya devam eder ve bu durum işçinin hastalığının ilerlemesine, kriz geçirmesine (örneğin işte kalp krizi/astım krizi), malul kalmasına veya vefatına yol açarsa; işveren ağır kusurlu kabul edilir.
İşçi (veya vefatı halinde ailesi) işverene karşı Maddi ve Manevi Tazminat Davası açabilir.
3. İşveren İşçiyi Sağlık Gerekçesiyle İşten Çıkarabilir mi?
İşveren, "Benim işyerimde sana uygun hafif/başka bir iş yok" diyerek işçiyi işten çıkarabilir mi?
İş hukuku ilkelerine göre feshin "son çare olması" (ultima ratio) kuralı geçerlidir.
İşveren öncelikle kronik hastası olan işçiyi bünyesindeki daha hafif, sağlığına uygun başka bir pozisyona (örneğin; sah込まdan masabaşına, gece vardiyasından gündüz vardiyasına) kaydırmakla yükümlüdür.
Eğer işyerinde işçinin sağlığına uygun hiçbir pozisyon veya hafif iş gerçekten yoksa, işveren işçinin kıdem ve ihbar tazminatlarını eksiksiz ödeyerek sözleşmeyi geçerli nedenle feshedebilir.
Kronik Hastalığı Olan İşçinin İzlemesi Gereken 4 Adım
Tam Teşekküllü Rapor/İşyeri Hekim Raporu Alın: Devlet hastanesinden veya üniversite hastanesinden hastalığınızı ve çalıştırılamayacağınız koşulları (örn. "Tozlu ortamda, vardiyalı veya ağır işte çalışması hayati risk taşır") belirten resmi sağlık kurulu raporu alın.
Raporu İşverene Yazılı Olarak Tebliğ Edin: Raporu İnsan Kaynaklarına veya işverene bir dilekçe ekinde sunun ve dilekçenizde "Hastalığım sebebiyle sağlığıma uygun hafif bir işte görevlendirilmeyi talep ediyorum" ifadesine yer verin.
İşverenin Yanıtını Bekleyin: İşveren talebinizi reddeder veya sizi tehlikeli işte çalıştırmaya devam ederse, bu durumu e-posta veya ihtarname ile belgeleyin.
Haklı Fesih İhtarnamesi Çekin: Noter kanalıyla ihtarname göndererek İş Kanunu m. 24/I-a gereğince iş sözleşmenizi sağlık sebepleriyle feshettiğinizi, kıdem tazminatınızın ödenmesini talep ettiğinizi bildirin.
AVUKATA BAŞVURUN
Haklarınızı bilmek, çalışma hayatında hak kaybı yaşamamak ve işyerindeki süreçleri daha bilinçli yönetmek için artık beklemenize gerek yok. Avukat Ferhat Ayhan tarafından kaleme alınan “İşçiler İçin El Kitabı (İşçi Hakları Sade Anlatımla)” e-kitabı; ücret, fazla mesai, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, mobbing, işten çıkarılma süreçleri ve diğer temel işçi haklarını sade ve anlaşılır bir dille anlatmaktadır. E-kitabı şimdi indirerek çalışma hayatında daha güçlü, daha bilinçli ve daha hazırlıklı adımlar atabilirsiniz.
Sonuç olarak, işçilerin haklarını zamanında bilmesi ve doğru şekilde kullanması, ileride yaşanabilecek birçok mağduriyetin önüne geçebilir. Ücret alacakları, fazla mesai, haksız fesih, tazminat, izin hakları ve işyerinde yaşanan diğer uyuşmazlıklarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır. İş hukuku süreçlerinde güvenilir ve etkili destek almak için Avukat Ferhat Ayhan ile geçebilirsiniz.
Yorumlar